Gazprom stevent af op nieuwe topman

Het labyrint-achtige Russische gasbedrijf Gazprom is verwikkeld in een hevige interne strijd. De positie van de dit voorjaar aangetreden topman – en vriend van president Poetin – ligt onder vuur.

De top van de grootste gasproducent ter wereld verkeert op voet van oorlog met zichzelf. Bij Gazprom, feitelijk een Russisch staatsbedrijf dat ruim 20 procent van alle gasreserves ter wereld controleert, regent het sinds een week al dan niet fictieve ontslagbrieven. Niemand heeft ze gezien maar ze worden openlijk besproken of tegengesproken. Volgens de geruchtenmachine is zowel de voorzitter als de vice-voorzitter van de raad van bestuur van Gazprom op weg naar de uitgang.

De reden voor de guerrilla in het intimiderend hoge hoofdkwartier van blauw glas aan de Namjotkinstraat in Moskou is politiek-financieel van aard. Het draait om de vraag of de nieuwe man van president Poetin bij Gazprom in staat is het gasbedrijf te heroveren op de oude mannen uit de periode-Jeltsin. Gas is voor Moskou van levensbelang. Een derde van het mondiale aardgas zit in Russische bodem. De gassector hoest dit jaar bijna 50 procent van de export op en staat borg voor circa 25 procent van de staatsbegroting.

Poetin heeft dit voorjaar daarom Aleksej Miller, net als hijzelf afkomstig uit Sint Petersburg, vooruitgeschoven als nieuwe bestuursvoorzitter met de taak het staatsbedrijf te stroomlijnen conform de `transparante' richtlijnen van het Kremlin. Dat is titanenarbeid. Millers voorganger Vjachirev leidde Gazprom tot zijn geforceerde vertrek begin 2001 bijna tien jaar als een `staat in de staat'. Zijn erfenis is een ondoordringbaar labyrint dat ook nog eens een schuldenlast van meer dan 21 miljard dollar (51 miljard gulden) torst en dus moeilijk aan geld komt voor investeringen. Bovendien zijn er binnen de raad van bestuur veel pottenkijkers. Vjachirev is weggepromoveerd, maar niet naar Siberië: hij is voorzitter van de raad van commissarissen.

Om zoveel mogelijk uit het zicht van de overheid te blijven, heeft Vjachirev een keten van dochtermaatschappijen opgezet waarvan de aandelen onder de marktwaarde zijn verkocht aan vertrouwelingen. Het gevolg is dat de kasstromen alle kanten opgaan, dat wil zeggen te weinig richting Namjotkinstraat.

De bekendste dochter is het in Florida gevestigde bedrijf Itera dat wordt geleid door een zoon van Vjachirev. Itera bezit een controlerend pakket aandelen in Poergaz dat over minimaal 350 miljard kubieke meter gasreserves beschikt: ruim 1 procent van de 30.000 miljard kubieke meter die Gazprom mag aanboren.

Miller wil Poergaz daarom terug. Dat zou Gazprom circa 200 miljoen dollar kosten. Om dezelfde reden ziet hij met lede ogen aan dat het petrochemische concern Siboer, dat voor 51 procent in handen is van Gazprom, volgende week een extra aandelenemissie mag organiseren. Siboer heeft een openstaande schuld van 350 miljoen dollar bij Gazprom en het gasbedrijf daarom in een houdgreep. Als Miller niet instapt – meedoen aan de emissie kost 800 miljoen dollar – duikelt zijn greep op Siboer naar 5 procent. Koopt hij wel, dan nog zijn er geen garantie op macht omdat Siboer een structuur met preferenties heeft geweven.

Om kapitaal te vergaren, wil Gazprom euro-obligaties uitzetten ter waarde van 750 miljoen dollar. Omdat de markt ongunstig is, heeft de raad van bestuur na een heftig debat de uitgifte ervan uitgesteld.

Dat was het enige waarover de raad van bestuur het toen eens kon worden. Voor het overige was het bal. Met name de discussie over Poergaz en Siboer eindigde in een patstelling. Alle beslissingen werden verdaagd. Ook het voorstel van vice-voorzitter Pjotr Rodionov niet te participeren in de emissie van Siboer en desnoods aan te sturen op het faillissement van de debiteur werd afgewezen. Daarop diende Rodionov zijn ontslag in.

Bestuursvoorzitter Miller zelf was donderdag afwezig. Hij lag in het ziekenhuis met nierstenen. Maar juist deze absentie heeft argwaan uitgelokt. Volgens sommige bronnen zou Miller voor zijn opname in het ziekenhuis kenbaar hebben gemaakt de pijp aan Maarten te geven. Zakenkrant Kommersant typeert hem als een ,,tijdelijke figuur op het pluche''. Er circuleerde al een naam van een potentiële opvolger: ex-premier Tsjernomyrdin, de huidige ambassadeur in de Oekraïne die voor zijn politieke carrière het fundament van Gazprom heeft gelegd en volgens het Amerikaanse zakenblad Forbes met 1,1 miljard dollar eigen vermogen goed is voor plaats 452 in de mondiale top-500.

Op grond van een aantal regeringsgezinde persbureaus meldde een commercieel televisiekanaal daarom maandagavond het ontslag van Miller. Gazprom ontkende onmiddellijk categorisch. Het nieuws zou gefabriceerd zijn om de aandelenkoers naar beneden te drijven. Dat gebeurde inderdaad. Premier Kasjanov zei ,,zelfs de geruchten niet gehoord te hebben''.

Het zwaard van Damocles blijft desondanks boven het hoofd van Miller hangen. Vice-premier Gref, verantwoordelijk voor het economische beleid, liet gisteren in een interview met het financiële dagblad Vedomosti doorschemeren dat Miller zal worden beoordeeld op zijn (on)vermogen de ,,geprofileerde'' activa van Poergaz en Siboer te veroveren. Gref en anderen in de regering zouden volgens deze krant uit zijn op een ,,scheiding''.

Zonder politieke dekking van het Kremlin is dat onwaarschijnlijk. Voor Poetin is Gazprom geen gewoon bedrijf, maar een politiek-strategisch object. Hoewel hij steeds meer vrienden op cruciale plekken positioneert, zijn ook deze vriendschappen ondergeschikt aan hogere belangen.