Een nieuwe aftrap

Topsporters hebben moeite na hun sportcarrière een nieuw bestaan op te bouwen. Weinigen van hen zijn financieel onafhankelijk. En in de jaren van hard trainen en veel reizen is de opleiding er vaak bij ingeschoten. Sinds drie jaar helpen twee opleidingen topsporters bij de voorbereiding op een tweede loopbaan.

Mountainbiker en wegrenner Patrick Tolhoek besloot na tien jaar een punt te zetten achter zijn topsportcarrière. Het leven op de fiets vond hij niet meer ,,florissant''. Tolhoek wilde een tweede loopbaan, buiten de sport, opbouwen. Dat bleek niet makkelijk: in al die jaren van hard trainen was school er bij ingeschoten. ,,Ik ben timmerman van beroep, maar dat vak ambieer ik niet meer. Andere diploma's heb ik niet.'' Nu is Tolhoek 35 jaar en pas begonnen aan een mbo-studie sociale pedagogie. ,,Ik ben terug bij af.''

Topsporters hebben moeite om na hun sportcarrière een nieuw bestaan op te bouwen. Weinigen van hen zijn financieel onafhankelijk en ,,ze raken buiten de maatschappij'', zegt Tolhoek. Ook beschikken topsporters vaak niet over de juiste papieren om weer aan de slag te gaan. ,,Het combineren van school en sport is een bittere noodzaak'', vertelt Tolhoek, ,,maar omdat je veel traint en vaak in het buitenland zit is dat haast onmogelijk.''

Voor de huidige generatie topsporters is het sinds drie jaar mogelijk om naast de sport een heao-diploma Commerciële Economie te halen. Dat kan in Utrecht bij de Randstad Topsport Academie en in Amsterdam bij de Johan Cruyff University. De opleidingen zijn gelijktijdig opgezet, zonder dat de initiatiefnemers het van elkaar wisten. Aan de Topsport Academie worden alleen sporters met een officiële topsportstatus van NOC*NSF toegelaten. De school telt 42 studenten en is een samenwerkingsverband tussen Randstad uitzendbureau, NOC*NSF en de HES Rotterdam. De Johan Cruyff University werkt samen met de Hogeschool Amsterdam. De 160 studenten die hier sport en school combineren hebben niet noodzakelijkerwijs een Olympische status, maar zijn wel allen topsporter.

Midden in het centrum van Utrecht krijgen de topsporters van de Randstad Academie les in vergaderruimtes. Koffiekannen, plakjes cake en multomappen vullen de vergadertafels. Vandaag volgen de derdejaars het vak Management Vaardigheden. De helft van de groep is maar aanwezig. ,,De rest is aan het trainen of zit in het buitenland'', zegt HES-docente Jeannine Gijsbertse. Aan de negen aanwezige studenten vertelt ze dat bedrijven en instellingen een eigen cultuur hebben met eigen gedragsregels. ,,Voor de herkenbaarheid probeer ik altijd een koppeling met de sport te maken'', vertelt Gijsbertse. Ze vraagt de groep of er in de sport ook gedragsregels zijn, waarop snowboarder Marcella Boerma antwoordt: ,,Freestylers dragen bij ons hun muts binnenstebuiten.''

Zwemmer Benno Kuipers, kopman van de professionele Amsterdamse zwemploeg TZA, hoort bij de eerste lichting studenten van de Topsport Academie. ,,Jarenlang ben ik zwervende geweest'', vertelt hij. Na een reeks van verschillende opleidingen, die hij allemaal niet kon combineren met de sport, kwam Kuipers bij de Topsport Academie. Een diploma vindt de 27-jarige zwemmer een vereiste: ,,Pieter van den Hoogeband en Inge de Bruijn hebben geen opleiding nodig, zij kunnen met hun gezicht overal aan de slag. Ik zit net onder die top, bedrijven willen mij niet als uithangbord.''

Kuipers heeft een behoorlijke studievertraging opgelopen. Na een auto-ongeluk, de ziekte van Pfeiffer en tweemaal een klaplong loopt de zwemmer een jaar achter. ,,Dat is geen probleem'', vertelt Frida van Steenbergen van Randstad. ,,Studenten kunnen langer dan vier jaar over de opleiding doen.'' Het uitzendbureau adviseert de topsporters om soms geen studiefinaciering aan te vragen. ,,Zo hoeven ze geen verantwoording over studiepunten bij IB-Groep in Groningen af te leggen en kunnen ze zich met de sport bezighouden.'' De tegenvallers van Kuipers zijn ook van invloed op zijn topsportcarrière. Van Steenbergen: ,,Mocht het mislopen in de sport, dan mag hij de opleiding wel afmaken.''

De hoofddoelstelling van beide topsportscholen is identiek: een topsporter een tweede loopbaanperspectief bieden. Toch heeft de Johan Cruyff University – de naam is in het Engels omdat de school ook vestigingen in Spanje heeft – nog een ander doel voor ogen. ,,De opleiding is op initiatief van Johan Cruijff opgezet'', vertelt directeur Gerben Eggink. ,,Cruijff wil met deze school ook een nieuwe generatie sportmamagers leveren. De huidige managers denken alleen aan commerciële belangen, ze zijn uit op winst ten koste van de sporter. Wij leren de studenten dat dit met een goed managementbeleid niet nodig is.''

Basketballer Robbert Koolhaas (22) speelt in de promotiedivisie bij Bartels Datastore EB in Purmerend. Hij zit in het derde jaar van de Johan Cruyff University en wil de kant van het sportmanagement op: ,,Een functie binnen een internationaal opererend bedrijf dat aan sportsponsering doet, lijkt me wel wat. Of een managementfunctie binnen een multifunctioneel stadion, dat kan ook.'' Koolhaas koos niet alleen om deze reden voor de Cruyff-opleiding. ,,De school valt goed te combineren met de sport.'' Net als bij de Randstad Topsport Academie krijgen de studenten tweemaal in de week les en worden studieprogramma's en tentamendata afgestemd op individuele trainings- en wedstrijdschema`s. Sporters die in het buitenland zitten houden via internet en e-mail de lesstof bij.

Topsportstudenten hebben zeer goede karaktereigenschappen om manager te worden, vindt Eggink van de Cruyff University. ,,Ze zijn gewend om aangesproken te worden op hun prestaties. Sporters hebben ervaring met coaching en zijn internationaal ingesteld.'' Dat de studenten zeer gedisciplineerd en gedreven zijn, is ook aan de sport te danken. Docente Gijsbertse van de Topsport Academie merkt ook op dat de topsporters doorgaans beter presteren dan de studenten van de reguliere heao-opleiding. ,,Ze werken prestatiegericht, sporters maken op jonge leeftijd een bewuste keuze voor een carrière en daar vechten ze keihard voor.''

Het uitzendbureau Randstad is sinds 1997 actief met het begeleiden van topsporters in hun loopbaan met het project Carrière Coaching. Randstad is een sponser van NOC*NSF, een deel van het sponsorgeld wordt in cash uitbetaald en het andere deel in diensten. ,,De Academie en het project Carrière Coaching vallen onder de diensten.'' Het uitzendbureau wil graag geassocieerd worden met sport. ,,Sport staat midden in de samenleving, wij ook.''

De Johan Cruyff University is volgens directeur Eggink niet rendabel. ,,Dat komt door het maatwerk, daar gaat veel tijd en energie inzitten.'' Toch wil de Hogeschool van Amsterdam hier wel geld insteken. ,,De opleiding is een proeftuin waar we ervaring kunnen opdoen met maatwerkonderwijs en onderwijsinnovatie. Als het goed loopt kan het in de toekomst ook op de reguliere hogescholen worden doorgevoerd; in beter onderwijs willen we wel investeren.'' Johan Cruijff draagt niet bij aan de financiën van de school. ,,Hij steekt er wel tijd in'', zegt Eggink.

Sporters zijn gewend in het middelpunt van de belangstelling te staan. ,,We leven in een aparte wereld'', zegt zwemmer Kuipers. ,,Je doet immers iets bijzonders. Wanneer je carrière stopt, draait je leven 360 graden om. Een sporter moet dan weer leren `normaal' te zijn.'' Eggink denkt dat de Cruyff-opleiding een bijdrage levert aan dit proces. ,,Door ze nu na te laten denken over later, weten de sporters dat ze straks in het bedrijfsleven een van de velen zullen zijn.''