Chinese misdaad

Spannend, spectaculair, goed gespeeld en ook nog eens educatief verantwoord, dat is de twintigdelige serie Zwart IJs die onlangs op de Chinese televisie werd uitgezonden. De serie is zo populair dat veel provinciale zenders hem herhalen, en hij is ook uitgebracht op dvd.

Zwart IJs is een politieserie die vertelt hoe een aantal gewone agenten de maatschappelijk in hoog aanzien staande directeur-eigenaar van een farmaceutisch bedrijf ten val weet te brengen omdat hij drugs produceert en verkoopt. Het gaat om amfetaminen, in het Chinees `ijs-drugs' genoemd. De serie speelt in de denkbeeldige plaats Haizhou, mogelijk een verwijzing naar de hoofdstad Haikou van het Zuid-Chinese eiland Hainandao, in het westen bekend omdat een Amerikaans spionagevliegtuig daar een halfjaar geleden een noodlanding moest maken. In China staat het eiland vooral bekend als een soort Wilde Westen voor het zakenleven.

De serie vormt een breuk met het Chinese televisieverleden. Vroeger kon je altijd meteen zien wie de schurken waren en wie de helden, de karakters waren plat, schurken waren lelijk en gemeen en hadden nare stemmen, de helden waren van alle smetten vrij.

Voor de `bad guy' in Zwart IJs, de directeur van de farmaceutische fabriek, kun je als kijker veel sympathie opbrengen. Hij is bijvoorbeeld heel zorgzaam voor zijn moeder, de scènes tussen moeder en zoon zijn zo onversneden emotioneel en dramatisch dat ze in een Nederlandse serie waarschijnlijk zouden sneuvelen omdat we ze te melodramatisch zouden vinden. De directeur is intelligent, we kunnen volgen waarom hij tot zijn daden komt en hij krijgt uitgebreid de gelegenheid zich te rechtvaardigen. Ook de vrouwelijke agent, die als infiltrant in zijn bedrijf werkt, vat sympathie en begrip voor deze `complexe' man op. De directeur spreekt over de toegenomen verschillen tussen arm en rijk en omschrijft de moderne mens als ,,een e-mail die is verstuurd vanaf een onbekende computer en die rondzweeft in de ruimte zonder te weten wat zijn bestemming is''.

De serie geeft een mooi inkijkje in de moderne Chinese maatschappij. Het bedrijf dat de drugs produceert is heel belangrijk voor de regionale economie, het is een privé-onderneming die geld steekt in plaatselijke liefdadigheidsprojecten en die arme burgers voor niets aan medicijnen helpt. Dat wordt zeer gewaardeerd door de lokale autoriteiten, die nauwe banden met de bedrijfsleiding onderhouden.

De overheid met zijn failliete staatsindustrie is in veel delen van China niet langer in staat om de welvaart van de burgers te garanderen, en probeert daarom alles te doen wat in haar macht ligt om privé-ondernemers de kans te geven om welvaart en banen te scheppen. Daarbij worden wetsovertredingen al snel door de vingers gezien, zeker als de ondernemer ervoor zorgt dat de ambtenaren ook persoonlijk beloond worden voor de soepele verstrekking van allerhande vergunningen en faciliteiten.

De serie legt er veel nadruk op dat ook de politie zich aan de wet heeft te houden. Zoals de vrouw van de directeur zegt tegen de politie als ze haar komen arresteren: ,,Het is anders dan vroeger, we leven nu in een rechtsstaat. Waar is jullie huiszoekingsbevel? Jullie mogen me niet vastzetten zonder rechterlijke uitspraak.'' Een van de agenten verlangt terug naar de vrijheid die hij vroeger had bij de aanpak van misdadigers, maar de ander heeft veel wetskennis en citeert moeiteloos de wetsartikelen op grond waarvan de vrouw wordt opgepakt.

Een opvallend verschil met Amerikaanse series is de enorme hoeveelheid sigaretten die er voor de camera wordt gerookt. De directeur en de agenten roken als ketters, alleen hun vrouwelijke collega rookt niet: dat is nog steeds niet passend voor een `nette' vrouw. Alles in de serie is luxer dan in het echte leven: in de cel waar de directeur wordt opgesloten ligt zelfs glanzend parket, wat ook in woonhuizen nog uitzonderlijk is.

Dat alles mag niet verhinderen dat onze directeur uiteindelijk zijn gerechte straf moet ondergaan: de doodstraf. Hij wordt naar een afgelegen terrein gereden waar hij van militairen de kogel krijgt.

Hij sterft zonder berouw.