`Wij zijn mensen van de werkvloer, geen economen'

Het massaontslag bij KPN heeft de werknemers verrast. Lagen de bonden en ondernemingsraden te slapen? `Misschien zijn we wel naïef geweest.'

,,We liggen op koers.'' Caroline Sarolea, voorzitter van KPN's centrale ondernemingsraad (COR), heeft het haar baas Paul Smits tientallen malen horen zeggen. En tientallen malen geloofde zij hem, wílde zij hem geloven. ,,Ik had Smits altijd hoog in het vaandel, maar hij heeft de zaken veel te mooi voorgesteld.''

Werknemers en directie staan lijnrecht tegenover elkaar sinds KPN vorige week het gedwongen ontslag van 4.800 medewerkers bekendmaakte. Daarmee komt een einde aan de `paarse' vrede die lang kenmerkend was voor de verhoudingen binnen het concern. Smits gaf iedereen hoop met steeds weer geruststellende woorden, het personeel droeg hem op handen. Hebben vakbonden en werknemers liggen slapen?

,,Misschien zijn we wel naïef geweest'', zegt Sarolea. ,,Maar wij zijn mensen van de werkvloer, we zijn geen economen.'' Het vertrouwen in de directie is nu in ieder geval volledig verdwenen. De vakbonden, die gisteren overleg voerden met het management, willen een externe financiële deskundige inschakelen die gaat controleren wat de KPN-top de vakbonden aan cijfers voorspiegelt. ,,Dit soort cijfers zijn voor ons geen dagelijkse kost'', zei Bregje Bakker van CNV-vakbond CFO gisteren.

De eis van de vakbonden maakt duidelijk hoezeer de werknemers op zichzelf zijn aangewezen. De raad van commissarissen bij KPN, die in principe toezicht houdt op de raad van bestuur, functioneert volgens het personeel niet naar behoren. ,,Als ik dat zo bekijk mogen de regels in Nederland over commissarissen wel worden aangescherpt'', zegt COR-voorzitter Sarolea.

De scheidslijn tussen bestuur en commissarissen oogt bij KPN heel dun. Twee van de zes commissarissen, Ton Risseeuw en Dudley Eustace, zijn sinds juni nauw betrokken bij het dagelijkse bestuur. Zij hebben er mede voor gezorgd dat een andere commissaris, Ad Scheepbouwer, vanaf donderdag het roer overneemt van Paul Smits.

Een jaar geleden zocht Sarolea contact met Victor Halberstadt, die halverwege de jaren negentig als commissaris naar voren was geschoven door de vorige centrale ondernemingsraad. In november 2000 was door KPN het reorganisatieplan `Vision' gelanceerd en Sarolea had hierover vragen voor Halberstadt – deeltijd hoogleraar in Leiden en kroonlid van de Sociaal Economische Raad. Maar al snel werd duidelijk dat Halberstadt weinig wist over specifieke onderdelen van Vision. ,,Het was duidelijk dat ik hem niet weer hoefde te bellen'', zegt Sarolea.

Halberstadt zegt in een reactie dat hij het antwoord simpelweg niet had: ,,Op het moment dat de voorzitter mij naar specificaties [over banenverlies in regio's] vroeg, was die informatie nog niet beschikbaar. Het was een zaak tussen de raad van bestuur en de COR, niet van de commissarissen.''

[Vervolg : pagina 17]

'Wij gaam onze eigen weg'

[Vervolg van pagina 15]

Dit jaar heeft de huidige COR naast Halberstadt een tweede kandidaat voor de raad van commissarissen naar voren geschoven: Marike Van Lier Lels, voormalig directeur van Van Gend & Loos. Maar zij heeft zich nog nauwelijks kunnen inwerken. ,,Wij hebben sinds vorige week nog geen tijd gehad om contact met haar op te nemen'', zegt Sarolea. Bovendien is het volgens haar daarvoor wat te laat. ,,Wij gaan nu onze eigen weg volgen.'' De COR heeft met de ondernemingsraden bij de verschillende KPN-onderdelen afgesproken dat alle `adviestrajecten' met betrekking tot Vision worden stopgezet. KPN ziet de gedwongen ontslagen van vorige week als onderdeel van het reorganisatieprogramma, maar de COR ziet de ontslagen als een geheel nieuw plan. ,,KPN moet hiermee eerst weer naar de centrale ondernemingsraad komen, zodat wij op hoofdlijnen advies kunnen geven'', zegt Sarolea. Vandaag gaat daarover een brief naar Scheepbouwer de deur uit. De COR wil Scheepbouwer op z'n minst nog één kans geven. Met Vision moesten hooguit 550 werknemers buiten KPN werk zoeken. ,,We wisten allemaal dat er banen op de tocht stonden, maar niet 4.800'', zegt Sarolea. Overigens: tot op de dag van vandaag is de COR en vakbonden niet precies verteld hoe Vision er uit ziet. Sarolea: ,,Daarover zijn we verschillende keren heel boos geworden.'' Dat Smits zo'n ommezwaai heeft gemaakt, is voor de werknemers moeilijk te verteren. Het bizarre was, zegt Sarolea, dat het vorige week Smits zelf was die – per video – het nieuws aan de werknemers meedeelde, hoewel de ontslagronde het initiatief was van Scheepbouwer. ,,Wij zeiden vorige week tegen Scheepbouwer dat hij zelf zijn gezicht moest laten zien'', zegt Sarolea. ,,Dat hij dat niet doet, boezemt weinig vertrouwen in. Scheepbouwer, zo werd ons verteld, kon het nieuws niet brengen omdat hij formeel nog niet dienst is. Maar dat is je verschuilen achter procedures.'' Dat Smits voor de camera ging staan, snapt ze niet. ,,Smits zou dit zelf nooit zo hebben gedaan. Dat hij zich dit zo heeft laten overkomen.'' Smits móet daarom opstappen, vindt zij. ,,Het is totaal onverkoopbaar dat de top, die het zover heeft laten komen, blijft zitten terwijl er 4.800 gedwongen ontslagen vallen.'' Wat Sarolea betreft mogen, naast Smits, meer topmensen vertrekken. Namen noemt ze niet.