`Partijhoppers' nemen het op tegen Fortuyn

Sinds dit weekend zijn er naast Pim Fortuyn nog drie kandidaten over voor het lijsttrekkersschap van Leefbaar Nederland. Een hoogleraar, een pastor en een organisatie-adviseur. Ze hebben één ding gemeen, allen waren eerder al lid van ten minste twee andere partijen.

De kiezer is belangrijker dan de Tweede Kamer, vindt David Pinto (59), Marokkaan, jood en hoogleraar Interculturele Communicatie. De terughoudendheid die zijn concurrent kanditaat-lijsttrekkers afgelopen zondag etaleerden, irriteert hem. ,,Op zo'n moment de pers niet te woord staan, vind ik onfatsoenlijk. Je moet zekerheid en overtuiging uitstralen.''

Zoals Pinto eens verliefd werd op de PvdA, op D66 en op de VVD, zo vatte zijn hart eerder dit jaar vlam voor Leefbaar Nederland. ,,Ik had nooit gedacht dat het nog eens zou gebeuren. Ik vind politiek leuk, net als schaken.'' Waarom blijft hij niet één partij trouw? ,,Omdat ik me er na verloop van tijd niet meer in herken.'' Zo eindigde zijn vrijage met de Groningse afdeling van de PvdA toen toenmalig gemeenteraadslid Jacques Wallage begin jaren zeventig voorstelde het zelfstandige gymnasium als onderwijsvorm op te heffen. ,,Ik protesteerde en Wallage zei: `je lijkt wel liberaal'. Dat klopt, dacht ik en ik werd lid van D66 in Groningen.''

Toen bij D66 enige tijd dezelfde discussie opkwam, verliet Pinto ook die partij. Bolkestein nam de Amsterdamse hoogleraar in 1991 als adviseur minderheden in de arm en haalde hem over zich kandidaat te stellen voor de Tweede Kamerverkiezingen van 1994. Omdat Pinto als allochtoon niet in aanmerking kwam voor de door hem gewenste portefeuille minderheden trok hij zich terug. Voor het CDA voelt hij zich teveel jood en voor GroenLinks te weinig links. Pinto wil een einde maken aan de `ondemocratische incestueuze politiek in de lage landen'. Te beginnen bij het eigen partijbestuur? ,,Ik zou liegen als ik zeg dat de partij louter uit lichten bestaat. Het omgekeerde is ook niet waar.''

Waarin verschilt Anneke Smit-Boerma van de drie andere kandidaat lijsttrekkers? Zij is door haar geloof gestuurd. De 56-jarige pastor van een Franciscanesser klooster ervaart `leiding' in haar leven. ,,Soms komt er een gevoel in me op: hier moet ik iets mee.'' Met Leefbaar Nederland bijvoorbeeld. Die partij kenmerkt zich volgens Smit-Boerma door een diepgeworteld respect voor de mens. ,,Niemand naar beneden drukken. Het met elkaar doen.''

Vorige week sprak het partijbestuur tegen de afspraak zijn onvoorwaardelijke steun uit voor kandidaat lijsttrekker Pim Fortuyn. De principes zijn met voeten getreden, vindt Smit, maar het is volgens haar nog niet te laat. ,,Liever ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Het bestuur moet nog leren samen een partij te zijn.'' Over Fortuyn is ze minder mild. ,,Hij is ook katholiek, maar we hebben niets gemeen. Als hij op de lijst komt, ga ik eraf.''

Als pastor gaat de Diemense theologe voor in liturgische vieringen van de zusters Franciscanessen. Ze doet aan zielzorg, begeleidt bijbelgroepen. Voordat ze bij de zusters in dienst trad, had ze als geestelijk werker een privépraktijk in counseling. Ze gaf lezingen over spirituele onderwerpen als `zingeving in de literatuur' en `heiligenlevens'. Op Allerzielen neemt ze matigheid in acht, ze gaat dan bijvoorbeeld niet bij mensen eten.

Naast haar geestelijk leven heeft Smit-Boerma ook een brede politieke belangstelling. Als twintiger werd ze lid van de VVD. ,,Vanwege de vrijheid.'' Het `harde marktdenken' stuitte haar echter tegen de borst. ,,Je moet óók sociaal zijn.''

Het CDA viel voor Smit-Boerma af, omdat die partij ondanks de christelijke grondslag een partij als alle andere bleek te zijn. Ze zocht haar heil bij de Groenen. Voor deze partij was ze tussen 1995 en 1999 Provinciale Statenlid in Noord-Holland. Maar ook De Groenen keerde ze de rug toe. ,,Ik pas niet zo goed in de partijcultuur van links. Die eindeloze vergaderingen over fractiestandpunten. Voor mij is politiek meer een gevoels- dan een verstandskwestie. Ik moet de vrijheid hebben mijn eigen hart te laten spreken.'' Smit-Boerma omschrijft zichzelf als een herfstchrysant, een laatbloeier. ,,Ik ben een actieve vrouw in de bloei van mijn leven. Ik ben vol energie.''

Hij was zondag nog maar net door vijftien bezorgde Leefbaar Nederland-leden aangewezen als alternatieve kandidaat-lijsttrekker of daar stonden Netwerk en NOVA al klaar. George de Haan (56) legde dwingend zijn arm op de schouder van concurrent-kandidaat Smit-Boerma, die op het punt stond wat vragen te beantwoorden, en sleurde haar bij de camera's vandaan. Voor zijn politieke stellingname kon de pers zich wenden tot zijn website.

,,Ik ben liever Mr. Leefbaar Nederland dan George de Haan'', is zijn verklaring voor zijn afhoudende gedrag. ,,Ik probeer het spel mee te spelen vanuit een underdogpositie.'' Dus doet De Haan geen uitspraken die hij niet kan waarmaken en is hij `tuk op andermans fouten' waar hij zijn voordeel mee kan doen.

Dat laatste inzicht verkreeg hij toen hij als interimdirecteur bij onder meer een enveloppenfabriek in Groningen zag wat er fout kan gaan in pas opgerichte bedrijven. ,,Fouten brengen een proces op gang.'' Hij noemt zichzelf een flexwerker avant-la-lettre. ,,Als het bestuur van Leefbaar Nederland niet de fout had gemaakt de kandidatuur van Pim Fortuyn te ondersteunen, had ik me nooit in zo'n vroeg stadium al kunnen profileren.''

George de Haan is miljonair en woont in een villa in Lunteren. Hij bezit een reclame-adviesbureau, maar is zijn activiteiten aan het afbouwen. Vrienden typeren hem als 'uitermate creatief met een zacht hart'. Hij behoort tot de oprichters van Milieudefensie en zette zich in voor ongehuwde moeders in de bijstand, daklozen en uitgeprocedeerde asielzoekers.

Zes jaar geleden richtte hij het eenmanstelevisiestation LTV Baarn op. ,,Ik was als reporter, geluids- en cameraman eens in de twee dagen in de lucht. Mijn vrouw deed de aankondigingen met krulspelden in. Het werd een succes. Dorpsgenoten zeiden: `Gut, je lijkt wel Frans Bromet'.''

De Haan werd geboren in het Friese buurtschap Lutje Lollum, ,,een achtergebleven cultuur''. Hij groeide op in een orthodox katholiek gezin dat aan lager wal raakte en studeerde rechten in Groningen. Hij was lid van D66 tot 1973 en van de SP tot drie weken geleden. Toen die partij met hem als idealistische weldoener in een tv-uitzending wilde pronken, zegde hij zijn lidmaatschap op.