Geen veiliger schuilplaats dan een gatenkaas

Hoe tref je terroristen in ondergrondse grotten? Niet met luchtaanvallen. Misschien door het inzetten van `tunnelratten'. Maar waar moeten ze zoeken?

Osama bin Laden schijnt zich met een paar dozijn zwaar bewapende getrouwen schuil te houden in een goed geoutilleerd grottencomplex. Daarover lijken inlichtingendiensten het eens. Het probleem is: welk grottencomplex?

Als je de verhalen van Russische veteranen uit de Afghanistan-oorlog moet geloven dan is het land een soort Pietersberg ter grootte van de Alpen. De Amerikaanse schout-bij-nacht Thomas Zelibor, commandant van het smaldeel rond het vliegkampschip Carl Vinson, verklaarde tegen een Amerikaanse krant dat het bombardementsoffensief zich deze week desondanks op de onderaardse netwerken richt. ,,Het [netwerk] blijkt nogal uitgebreid, maar we pakken het zo systematisch mogelijk aan.'

Zelibor zei dat de gevechtsvliegtuigen op dit moment vooral de in- en uitgangen van tunnels en grotten bombarderen. De Amerikaanse luchtmacht heeft voor dat soort taken een heel arsenaal voorhanden. Behalve de zware bunkerbuster, die door meters steen en beton kan heenslaan, is er ook een raket die horizontaal een tunnelopening kan binnenvliegen. Deze AGM-130, een geleide bom met een stuwraket, wist in 1999 Joegoslavische wapenopslagplaatsen te vernietigen tijdens de NAVO-bombardementen.

Toch lijkt het vanuit de lucht opsporen en vernietigen van een handvol gezochte individuen in een gatenkaas van rotsen, zo groot als België, geen grote kans van slagen te hebben. Daarom wordt steeds vaker gesproken over het inzetten van `tunnelratten ', troepen die zijn opgeleid om onderaardse complexen schoon te vegen.

De ervaringen met dit type eenheid zijn gemengd. Tijdens de oorlog in Vietnam plaatsten Amerikaanse eenheden explosieven in de tunnels die de Vietcong-strijders overal in het land hadden gegraven. Nadat de tunnelratten `fire in the hole!' hadden geroepen en de lading was ontploft, trokken ze de gangen in, slechts gewapend met een pistool. Daar bleek meestal dat de kracht van de ontploffing was gedempt door de constructie van de zachte aarden gangen. Een gedeelte zakte wel in maar een vernietigende schokgolf bleef uit. Het resultaat was meestal bedroevend. Het zoeken was bovendien uiterst riskant.

De sovjetsoldaten die de stenen tunnels in Afghanistan doorzochten, hadden het makkelijker. Wanneer werd vermoed dat de vijand zich in een grot schuilhield, maakten ze gebruik van `stereofonische' ontploffingen om een schokgolf door de onderaardse ruimtes te blazen. Ze detoneerden tegelijkertijd verschillende explosieven waardoor de schokgolven elkaar versterkten. Vooral een `thermobarische' lading, die alle zuurstof in een tunnel opbrandt, bleek effectief.

Als Britse en Amerikaanse `tunnelratten' al de gevaarlijke opdracht krijgen om de Afghaanse grotten en tunnels binnen te gaan – wat gezien het risico niet waarschijnlijk is – kan dat nog lang duren. Het Pentagon geeft intussen namelijk indirect toe dat het vinden van de juiste grot slechts aan een toevalstreffer te danken zou zijn.

Daarom is de Amerikaanse industrie opgeroepen technologie te ontwikkelen die geringe hoeveelheden rook van kampvuurtjes kan ontdekken die uit ventilatieschachten kringelen. Een Amerikaanse technische analist liet zich tegenover het vakblad Defense News weinig positief uit over de ontwikkeling van dergelijke systemen. ,,Dat gaat jaren duren.' Als het succes van de aanvallen daarvan afhangt, kunnen Bin Laden en zijn handlangers in hun grot voorlopig opgelucht ademhalen.