Burgemeesters in oorlogstijd

Bij KPN en Laurus grepen de commissarissen in om het tij te keren. Weg topman, weg oude strategie. Maar wat deden de commissarissen zelf?

Zij moeten allebei drastisch ingrijpen om te overleven. Zij hebben nu elk, na een afgedwongen machtswisseling, een nieuwe topman van buiten hun bedrijfstak. Hun beurskoersen liggen in scherven. Zij hebben een dominante aandeelhouder gemeen. En de nieuwe president-commissaris van de een was tot voor kort president-commissaris van de ander.

De een is telefoon- en internetbedrijf KPN, de ander is supermarktketen Laurus (onder meer Konmar, Super de Boer).

KPN wil collectief ontslag voor 4.800 medewerkers. Laurus wil met een nieuwe portie bankkrediet, met nieuwe topman J. Konings en met een nieuwe strategie niet één, maar drie formules laten bloeien. Met een variant op het cash is king credo van financieel crisisbeheer: cash is Konings.

De toelichting op het debacle door kersvers president-commissaris K. Storm (bestuursvoorzitter van verzekeraar Aegon) vorige week op een aandeelhoudersvergadering was een klaagzang van machteloosheid. De strategie om alle winkels te veranderen in de Konmar-formule klopte wel, maar de uitvoering faalde, net als het informatiesysteem dat nieuwe (financiële) feiten zo snel mogelijk op het bureau van de topmanagers en de commissarissen moet krijgen. En, o ironie, Storm had de falende informatiestroom nog niet genoemd of Konings verraste hem met een positief winstalarm.

Bij grote Nederlandse ondernemingen als KPN en Laurus zijn commissarissen mensen met grote verantwoordelijkheden. Zij moeten toezicht houden op het gevoerde bedrijfsbeleid, zij benoemen en ontslaan de bestuurders en zij moeten bijvoorbeeld belangrijke investeringsplannen en overnames fiatteren.

Raden van commissarissen zijn varianten op commissies van wijze mannen. Dat hangt samen met de wijze van benoemen (zij wijzen hun eigen opvolgers aan) en met de criteria waarop zij het bedrijfsbeleid moeten toetsen (het belang van de onderneming). Commissarissen zijn mensen met tijd en relaties (oud-managers), mensen zonder tijd maar met relaties (actieve managers) en mensen met specifieke relaties, met werknemers of een grootaandeelhouder.

Hoe commissarissen zich van hun taak kwijten is voor de buitenwereld meestal ondoorzichtig. Schimmigheid is gebruikelijk bij toezichthouders. Maar schimmigheid schuurt schrijnend bij beursgenoteerde bedrijven met duizenden of tienduizenden aandeelhouders. Meestal zijn er wel bedrijfsbelangen en privacy-argumenten die commissarissen verhinderen om man en paard te noemen. President-commissaris van KPN T. Risseeuw (ex-topman Getronics), die tot voor enkele maanden president-commissaris was bij Laurus, durfde enkele weken geleden op een aandeelhoudersvergadering niet zo diep door het stof te gaan als Storm bij Laurus. Hij verdedigde de riskante en peperdure aankopen van een mobiel telefoonbedrijf en licenties voor mobiel internetten, die de financiële balans van KPN uit het lood hebben geslagen.

Bij Laurus gooien de commissarissen, voor de tweede keer binnen twaalf maanden, het beleid om. Bij KPN zijn de twee andere beleidsopties om uit de piepzak te komen (financiële sanering en samenwerking met een sterke partner) door eigen treuzelen en een slechte onderhandelingspositie in rook opgegaan. Wat de KPN-top en de commissarissen rest, is de derde optie: personeel eruit.

De commissarissen bij Laurus en KPN weten nu weer wat anderen moeten doen, maar wat doen zij zelf? Alleen een mea culpa lijkt wel erg schraal.

Het wrange is dat het kabinet graag wettelijk de invloed van beleggers op de benoeming van commissarissen wil vergroten, maar dat Laurus én KPN grootaandeelhouders hebben. Belegger E. Albada Jelgersma bij Laurus en de overheid bij KPN. Beiden zijn sterk in de respectievelijke raad van commissarissen vertegenwoordigd, maar keerden het onheil ook niet.

De commissarissen blijven nu zitten. Om de sanering te begeleiden. Om het vertrouwen van banken niet verder te beschamen. Of ook om het geld van grootaandeelhouders én het ondernemingsbelang te waarborgen? Zo spinnen zij een vicieuze cirkel van toezicht, correctie, vertrouwensherstel en vernieuwd toezicht, als burgemeesters in oorlogstijd: blijven zitten om erger te voorkomen.