Puur geluid

Van alle vijf de zintuigen staat het oor erom bekend de kortste weg te bieden naar de menselijke ziel. Radio is het geluid van een verre wereld die in ons oor fluistert, en wat dat betekent begrijpen we allemaal wel als we het over muziek, discussies, reportages en documentaires hebben.

Maar er is ook radio die het bestaan van een wereld, ver of dichtbij, helemaal niet nodig heeft. Zulke radio wordt gemaakt door mensen die er niet in geïnteresseerd zijn een stukje werkelijkheid in geluid af te beelden en dat via de zender te versturen naar andere plekjes in de werkelijkheid. Voor hun is het signaal dat door de zender wordt uitgezonden een onbegrensde geluidswereld van zichzelf. Een luisteraar betreedt via de luidspreker een met het oor te doorkruisen oneindige ruimte, een zuivere mediagebeurtenis.

Ik heb het bijvoorbeeld over het Amsterdamse station Radio 100. Hier, op de 99.7 FM in de vrije ether, is radio te beluisteren in haar simpelste en meest absolute vorm. Wie er naar luistert treft meestal een zogenaamde mix, dat wil zeggen een langzaam veranderend geluidsweefsel bestaande uit muzikale elementen, geluiden (van omgevingen, machines, dieren) sprekende mensen en elektronische signalen (storing, geborrel, piepen en orgelen). De sprekende mensen kunnen voorlezende dichters zijn, maar ook televisie- of filmstemmen en passanten op straat.

Overbodig om te zeggen dat de muziek die in de mix gebruikt wordt van pygmeeën, maar ook van Gustav Leonhard, James Last of een hardrockband afkomstig kan zijn.

Het fantastische is dat al deze geluidsbronnen tegelijk klinken en in gelijke mate radiosignaal zijn. Er is geen hoofd- en bijzaak, geen voorgrond en decor, geen bedoeling en bijwerking, geen verschil tussen ruis en signaal. Het is mijn favoriete zender om bij te lezen en te werken, ook al gebeurt het vaak dat de zender me zo lang treitert en sart dat ik met een woeste kreet overschakel op omgevingsstilte.

Ja, Radio 100 vereist inderdaad een tolerante luisterhouding, die een nog onbekende, maar boeiende ervaring verwacht van het per oor betreden van een chaotisch geluidsbeeld. Maar laat me u verzekeren dat de mixes met grote zorg en een flinke dosis aanstekelijke ironie zijn gemaakt. En er is geen radiozender gemakkelijker te begrijpen dan deze, het is niets anders dan het radiogeluid dat u hoort.

Radio 100 bestaat al lang. Haar wortels liggen in de vroege jaren tachtig, in de kraakbeweging en het antimedia en antimuziek-denken van de radicale punks. Merkwaardig genoeg klinkt Radio 100 al zo'n vijftien jaar naar de toekomst. Vandaar dat er vorige week een hele dag aan Radio 100 gewijd was bij het RadioLab, een intitatief van het Walter Maashuis en het Stimuleringsfonds van de omroepen. In Bilthoven vindt dit seizoen een reeks lezingen, discussies en presentaties plaats die het fenomeen radio van alle denkbare kanten belichten. De mensen van Radio 100 veranderden de sjieke villa in een ritselend, dreunend, trillend geluidsuniversum. Van de tuin tot kelder en keuken werd het pand bezet met microfoons, luidsprekers en alle denkbare vormen van afspeelapparatuur. Vier optredens van resp. Zwook, DFM, Deppdhour en JdKGeluid, voerden een ideale Radio 100-middag op, aangevuld met Nederlandse, Duitse en Amerikaanse gasten, die hun geluidstheaterwerken ten gehore brachten.

De dag in Bilthoven was een mix van mixes, een gemoedelijk en geduldig melangeren van mensen en hun zeer uiteenlopende achtergronden. Een huis in het bos werd radio, een intiem en toch onbegrensd universum waarin het bij elkaar brengen, sturen, vervlechten van geluiden, stemmen en muziek een opwindende gebeurtenis werd; meer live en direct was onmogelijk: programmamakers, geluid en luisteraars bevonden zich in hetzelfde huis. Zo fysiek (het huis beefde ervan) zult u Radio 100 niet snel meemaken via de radio. Zoek toch de 99.7 Fm eens op als u in Amsterdam woont, bent of komt. Radio 100 is een hele goede zender voor in de auto, het is geluid dat ruimte, beweging, lucht geeft.