Op `Invincible' ontstijgt Jackson zichzelf

Na tien jaar met weinig nieuwe muziek en veel persoonlijke problemen had Michael Jackson zichzelf iets te bewijzen: dat hij nog steeds onverkort heerst in popland. Die drang tot competitie is ook zijn tragiek.

Michael Jackson heeft een nieuwe cd gemaakt en de wereld zal het weten ook. Geen metershoog standbeeld van de zanger drijvend op de Thames dit keer zoals bij de release van HIStory maar wel een mediacampagne die al twee maanden bezig is de gemoederen in beroering te brengen. Zo waren er de plotselinge verschijning van Jackson bij de opening van de Nasdaq-beurs in augustus, tijdens de uitreiking van de MTV Awards in New York en natuurlijk bij het aan hemzelf gewijde festijn in Madison Square Garden, waar `30 Jaar Solocarrière' werd gevierd. Sterren als Destiny's Child en Britney Spears zongen een liedje en Marlon Brando mompelde iets onverstaanbaars terwijl Jackson zelf, naar verluidt, de hele avond Elizabeth Taylor zat aan te staren.

Er was, als vanouds, veel ophef over de nieuwe clip (You Rock My World), en er werd tot op het laatst geheimzinnig gedaan over de liedjes. De cd verschijnt vandaag, hij heet Invincible. Het is Jacksons eerste cd sinds HIStory (1995), maar eigenlijk is het de eerste echte nieuwe sinds Dangerous uit 1991. Want HIStory bood maar een handvol nieuwe nummers.

De titel Invincible (`Onoverwinnelijk') maakt meteen duidelijk dat Jackson iets te bewijzen heeft. En wel dat Michael Jackson nog altijd de enige echte `King of Pop' is. Daarom wil hij meer verkopen dan ieder ander, of in ieder geval meer dan eerdere platen van zichzelf; hij wil de hegemonie in popland; hij wil de standaard zijn waartegen al het andere wordt afgemeten. De eretitel `King of Pop' heeft hij begin jaren negentig overigens zelf bedacht en ingefluisterd aan de Amerikaanse radio-dj's.

En dat is meteen ook de tragiek van Jackson: hij is altijd in competitie. Met andere popsterren zoals Madonna, zijn eigen zus Janet, of wie er op een bepaald moment ook maar in de belangstelling staat. Daarom moet een nieuwe cd weer meer geld kosten, moet er met nog meer producers samengewerkt en steeds langer aan worden gesleuteld. Zo kan het tien jaar duren voordat een cd klaar is.

Al werd er muzikaal weinig van hem vernomen, Jackson heeft een woelig decennium achter de rug. Hij werd in 1993 aangeklaagd door de ouders van de dertienjarige Jordy Chandler, wegens seksueel misbruik (de zaak werd later afgekocht en geseponeerd in een civil case). Hij bekende verslaafd te zijn geweest aan pijnstillers (want `It hurts being me'), en trouwde in 1994 met Lisa Mary Presley, de dochter van die andere King. Hij scheidde negentien maanden later en trouwde vervolgens met verpleegster Debbie Rowe, met wie hij twee kinderen kreeg. Vlak daarna scheidde hij van Rowe en kocht haar de kinderen af. Zoon Prince Michael Jackson en dochter Paris Michael Jackson verblijven nu op Jacksons landgoed Neverland, in speciale ruimtes met klimaatbeheersing en zuurstofregulatie, omringd door bewakingscamera's.

Hoe graag Jackson ook King wil zijn, de meeste mensen zullen hem vooral zien als freak: die bizarre zanger die slaapt in een zuurstoftank, en als beste vriend een aap heeft. Die bovendien steeds van uiterlijk verandert: almaar witter wordt, en geen negroïde kenmerken meer overhoudt. Zoals te zien in de nieuwe clip bij You Rock My World, is Jacksons reukorgaan inmiddels niet meer dan een nietig driehoekje. En de rest van zijn gezicht is op zijn zachtst gezegd onsamenhangend, alsof een stelletje surrealistische kunstenaars cadavre exquis heeft gespeeld met zijn gelaatstrekken.

Maar King of Freak, uiteindelijk gaat het maar om één ding: de muziek. Zou het de drieënveertigjarige ster met Invincible gelukt zijn om iets te maken dat verbijstert (`verrast zijn' is bij Jackson niet genoeg), en hem in één moeite door weer relevant maakt voor de jonge generatie, die is opgegroeid met gangsta rap en r&b? In het kader van de geheimzinnigheid die de nieuwe cd omgaf, mocht de pers slechts één keer komen luisteren bij platenmaatschappij Sony in Hilversum. Maar ook na die ene luisterbeurt zijn er een paar conclusies te trekken.

De twintig miljoen dollar die Sony voor het maken van Invincible heeft uitgegeven, zijn er in ieder geval aan af te horen. Een serie r&b-producers deed mee (oa Babyface, Rodney Jerkins, Dr. Freeze), en voor het schrijven van de nummers werden verschillende krachten ingehuurd. De diversiteit van `het geluid' is dan ook indrukwekkend. In ieder nummer worden de stijlmiddelen van de moderne r&b (synthetische strijkers, nerveuze ritmes) aangevuld met eigen ideeën. Jackson laat zware dreunen klinken, heeft grommende tijgers tot een pompend ritme verwerkt, laat af en toe een nummer domineren door vingergeknip. Invincible is computergestuurd nauwkeurig, maar ook bizar. En zo hoort het bij Jackson.

De meeste liedjes zijn langzaam tot halfsnel. Sommige ballads, die ook bij Michael Jackson vaak akelig zoetsappig uitpakken, zijn minder geslaagd, zoals You Are My Life, Cry (geschreven door R.Kelly) en het in strijkers verdronken Butterflies. Maar er zijn mooie bij: het kwetsbare Speechless en het aangrijpende The Lost Children, waarin die verloren kindertjes zelf de koorzang verzorgen en zo een groots effect creëren. Alsof de verworpenen der aarde zich in protest hebben verenigd.

Jackson richt zich vaak tot `you', als grote liefde, reddende engel en veilige haven. Naarmate de plaat vordert, vraag je je steeds vaker af wie hij bedoelt. Is het God? Liz Taylor? Jackson doet ook graag stoer, zoals in Privacy, dat na zijn Tabloid Junkie (uit 1995) opnieuw gericht is tegen de roddelpers. Enigszins klungelig zingt hij de paparazzi toe: `You keep on stalking me, invading my privacy. Why don't you just let me be.'

In de uptempo nummers zijn grootste kracht in het verleden blijft Jackson nu wat achter. Op Invincible staan geen tot dansen dwingende nummers als Beat It of Billy Jean. In de snelle nummers doen de melodieën onder voor de ritmetracks, zoals ook al bleek in de opwindend bedoelde single You Rock My World, die nergens echt van de grond komt.

De grootste openbaring van Invincible is uiteindelijk Jacksons zang. Die klinkt ook in de mindere nummers nog beter dan ooit tevoren. Michael Jackson is uitgegroeid tot een vocale acteur die allerlei gedaanten doorloopt: van zenuwachtig kind tot afgemeten controlfreak, van bronstige macho tot opgejaagd dier. Of Jackson met deze plaat weer de enige echte `King of Pop' zal worden is de vraag; of hij met Invincible een nieuwe Thriller heeft gemaakt (zijn grootste succes, uit 1982) zoals Sony-baas Tony Mottola hoopt, is ook onzeker. Maar één ding heeft Jackson zeker bewezen. Wat voor verhalen ook over hem de ronde doen, door zijn zang ontstijgt hij zichzelf. Zodra Jackson zijn mond opendoet is al het gekruidenier over verkoopcijfers en eretitels meteen vergeten. De microfoon maakt van de maffe klerk een Superman.

Michael Jackson: Invincible (Sony)