Het dramatische leven van een varkensboer

Brabantse varkensboeren leiden een zwaar leven vol drama: vrouwentekort, varkenspest, ruimingen, Europese eisen, sluitingen en de minachting der stedelingen, die vinden dat boeren vervuilende subsidieverslinders zijn. Toen regisseur Johan Simons begin dit jaar met zijn theatergroep Hollandia naar Eindhoven verhuisde, zag hij meteen de theatrale potentie in van de varkenshouderij. Hij bedacht een varkenstrilogie die hij op locatie in Noord-Brabant wilde spelen, met medewerking van echte boeren.

Varkens/Boeren is een tweeluik geworden; deel drie, Sanne van Rijns Zwanenmeer, werd een apart project omdat het niet over varkens en boeren bleek te gaan, maar over tien bejaarden die Het Zwanenmeer dansen. Varkens/Boeren wordt gespeeld in de lege Verkadefabriek in Den Bosch, een locatie die de kille, industriële kant van het boerenbedrijf onderstreept. Hollandia speelt ook op echte boerderijen, maar die voorstellingen zijn helaas alleen toegankelijk voor de boeren.

Het eerste deel, Truus en Connie, is geregisseerd door Johan Simons en gebaseerd op interviews van Lex Bohlmeijer. Voor een lege varkensstal vertellen twee boerinnen, gespeeld door Chris Nietvelt en Elsie de Brauw, over het leven in de varkenshouderij. Over de geur van pasgeboren biggen, en over een huiveringwekkende ruiming tijdens de pestepidemie van 1997: ,,Tegen één uur begint de executiewage. We gaan maar 't huis in, vóór de eerste verkens d'rin gaan. De gordijne dicht, anders zien we 't nog. Maar ge heurt ze toch schreeuwe...''

Nietvelt en De Brauw spreken Brabants dialect en zien er carnavalesk uit, met pruiken, overalls en rubberlaarzen. De Brauw is Connie, de gelijkmatige, sterke. Nietvelt is Truus, de lichtelijk hysterische die opeens in woede kan uitbarsten. Aanvankelijk is hun act nogal melig, later wordt de dialoog dankzij het rijke, geloofwaardige spel buitengewoon aangrijpend. Vooral als Connie haar vriendin afvalt, omdat zij het boerenbedrijf heeft verlaten. Desertie, ook al is het noodgedwongen, is te bedreigend voor de boeren die doorgaan.

Twee varkens geven commentaar, als een Grieks koor. Deze teksten van Tom Blokdijk gaan over de varkenstrots, over hoe de varkens de mens, het `hogere varken', dienen. De beer, Bram Coopmans met een varkensmasker op, speelt overdreven zenuwachtig en opdringerig. Zijn zeug (Linda Olthoff) geeft lijdzaam zwijgend commentaar, wat beter past. In plaats van Truus en Connie op een hoger, poëtischer niveau te brengen, is de koorpartij overbodig, storend en maakt zij het verder zo heldere stuk onnodig rommelig.

Het tweede deel, Nageslacht, geregisseerd door Floor Huygen, gaat over een hunkerende, eenzame boerin en haar levensgenietende varken. Om te benadrukken dat de twee samenleven maar elkaar nooit kunnen verstaan, is het geen dialoog, maar zijn het twee monologen, apart geschreven door Josse de Pauw en Kamiel Vanhole. De teksten zijn te taai en dramaloos om de aandacht vast te houden. Gelukkig valt er wel wat uitbundig acteergeweld te bewonderen.

Met een varkensneusje, een kleine onderbroek, hoge hoefhakken en een trots getoonde pens speelt Bert Luppes een gedenkwaardig vies varken. Carola Arons doet niet voor hem onder als boerin die van geilheid tegen de dijk oprijdt. Het boeiendste zijn hun scènes samen, als Arons over Luppes' spek aait. Op ontluisterende wijze laten ze de ranzige kant èn het ingebakken misverstand van de liefde tussen huisdier en baasje zien. Luppes kijkt onverschillig, Arons doet neerbuigend knuffelig. Ze kunnen elkaar niet begrijpen, maar delen het wezenlijke: angst en wild verlangen. En ze vinden elkaar in een gesublimeerde liefdesdaad, de slacht.

Voorstelling: Varkens/ Boeren door ZT Hollandia. 1.Truus en Connie. Tekst: Lex Bohlmeijer en Tom Blokdijk. Regie: Johan Simons. 2.Nageslacht. Tekst: Josse de Pauw en Kamiel Vanhole. Regie: Floor Huygen. Gezien: 28/10 Verkadefabriek, Tramkade, Den Bosch. T/m 16/12. Inl.(040) 246 06 56 of www.zthollandia.nl.