Altijd warm

Een van de basiseigenschappen van bijna alle apparaten die energie gebruiken, is dat je ze aan of uit kunt zetten. Een elektrische kurketrekker die altijd draait is geen goed idee, evenmin als een auto die altijd rijdt: het kost veel geld en handig is het zeker niet. Een van de meest gevierde uitzonderingen is de Aga, het fornuis met twee kookplaten dat altijd aan staat. De gebruiker zelf is de aan/uit knop: bak je een ei dan staat hij aan, lees je de krant dan staat hij uit, en de Aga zelf is intussen altijd heet. De enige knop op het fornuis is een slecht bereikbare thermostaatregelaar waarmee de permanente temperatuur valt bij te stellen, wat pas na een paar uur tot resultaat leidt.

Even laag draaien als de melk overkookt is zeker geen optie. De verhitting van een pan verlaag je door deze te verschuiven van de linker, gloeiendhete kookplaat naar de rechter, die ongeveer even warm is als een lage gasvlam, of door de pan half naast een plaat te zetten. Als je niet kookt worden beide platen afgedekt met grote isolerende deksels, al verhinderen die niet dat een Aga permanent naar alle kanten hitte afgeeft. Daardoor is een Aga-keuken een maand of acht per jaar behaaglijk warm, gemiddeld twee maanden aan de warme kant, en voelt het in juli en augustus vaak een beetje als het nijlpaardenhuis in Artis. René Leutscher van Classic Cookers in Anna Pawlona heeft klanten gehad die tegelijk met een Aga een air-conditioner aanschaften. Fred Mulder, verkoopleider van Aga importeur Culimax in Purmerend, beaamt dat klanten met een keuken op het zuiden die maar één deur heeft ,,soms lopen te puffen''. Je huis (ver)bouwen zodat de Aga het best tot zijn recht komt gaat Mulder te ver, ,,maar als de mogelijkheid er is kun je hem slim plaatsen''.

Logisch is het allemaal niet, maar logisch is niet altijd beter. En beter is niet altijd goedkoper: een standaard Aga van een meter breed (68 cm diep, 85 cm hoog) en met twee ovens kost nieuw, inclusief montage ruim 17.000 gulden. De editie van anderhalve meter breed en vier ovens kost 21.000 gulden

Of het nu door de prijs komt, door het ongemak, of door de combinatie: duizenden huisvrouwen zwijmelen bij de gedachte aan een Aga. In Nederland worden er ongeveer 500 per jaar verkocht en staan er nu een kleine vijftienduizend. De Aga Owners Club (0513 417233) heeft inmiddels 950 leden, en de afzet stijgt de laatste jaren sterk. Mulder: ,,Het is niet alleen een manier van koken, ook een manier van leven.'' Leutscher levert oude Aga's vanaf 7.500 gulden, inclusief montage en fabrieksnieuwe brander, en voor 4.000 gulden extra is het fornuis geheel opnieuw geëmailleerd in crème, pistache, koningsblauw, wijnrood, racing green, of een van de andere elf kleuren. ,,Een Aga blijft absolute luxe, maar lagere doelgroepen kunnen er nu ook een kopen'', aldus Leutscher. ,,Wij plaatsen ze tegenwoordig ook op flats en in doorzonwoningen.''

De Aga werd in 1922 uitgevonden door de Zweedse natuurkundige en Nobelprijswinnaar Gustaf Dalén, een paar jaar nadat hij bij een explosie blind werd. Tijdens het vele zitten in de huiskamer viel het hem op hoe vaak zijn vrouw naar de keuken verdween om op het eten te letten, en daarom bedacht hij een fornuis met een permanente temperatuur. Het werd een groot succes, helemaal in Groot-Brittannië, waar de Aga's sinds 1932 worden gebouwd. Kernidee van Daléns vinding was hitteaccumulatie. Een Aga gebruikt ongeveer vier kubieke meter gas per dag – waarmee dus ook een deel van het huis wordt verwarmd – en slaat de hitte grotendeels op in 500 kilo gietijzer. Alle holle ruimtes worden bij de montage gevuld met isolatiemateriaal. Daardoor leveren de kookplaten en de ovens een constante stralingshitte. Bovenin de bovenste oven is het ongeveer 240 graden en onderin 220, dus de braadtemperatuur stel je in door het gerecht op de juiste hoogte in de oven te schuiven. In de onderste oven is het permanent een graad of honderd. Naast de Aga zijn er fornuizen als de Nobel, de Rayburn en de Alpha, die permanent halfwarm zijn; ongeveer een half uur voordat je gaat koken zet je de krachtige brander op vol.

Janna Van der Berg-Kroese, opgegroeid rond een kolengestookte Aga en auteur van Hollandse gerechten voor de Aga (uitg. Terra, ƒ49,50), kookt aardappelen drie minuten in water, op een kookplaat. ,,Daarna giet ik ze af. Als ik haast heb zet ik ze in de bovenste oven en zijn ze na een kwartier gaar, anders laat ik ze in drie kwartier gaar worden in de onderste oven. Of in twee uur. Bij koken op een Aga hoef je veel minder op tijd te letten. Rundvlees zet ik gewoon een halve dag in de onderste oven.'' Uit dezelfde oven pak je aan het eind van een lange werkdag de maaltijd die je er 's ochtends rauw in schoof – een interessante mogelijkheid voor de nieuwe klantenkring van Aga: jong, bemiddeld, gehaast, niet bijster magnetronminnend, en wel geïnteresseerd in stijl en duurzaamheid.

In november start de fabrikant met een grote nieuwe reclamecampagne om het wat kneuterige plattelandsimago van de Aga af te schudden. Een van de nieuwe voorbeeldklanten – een documentairemaakster, wereldwijd actief, vaak midden in de nacht thuiskerend van lange vliegreizen zegt het heel eerlijk: `I know it's a cooker, but I love my Aga and I really feel it's part of the family.' En hij is ideaal om kleren op te drogen, had ze erbij kunnen zeggen. En als gespreksonderwerp.

Websites: www.aga-rayburn.com; www.bos-fornuizen.nl; www.agaculimax.nl