Zuiver, geconcentreerd en van zeer hoge kwaliteit

Om welke antrax-stam gaat het bij de verspreiding van miltvuur in de VS? De Ames-stam speelde een centrale rol in het Amerikaanse – niet Iraakse – programma voor biowapens.

De antrax-aanval in Amerika voltrekt zich volgens een patroon dat een jaar geleden nog als een worst-case scenario is beschreven. De gebruikte miltvuur-stam is uiterst virulent en de bacteriën blijken bovendien op professionel wijze te zijn behandeld om verspreiding te vergemakkelijken.

Nog steeds heeft de Amerikaanse overheid niet bekend gemaakt om welke antrax-stam het gaat. Het enige dat is meegedeeld is dat de bacteriën in Florida, Washington en New York niet van elkaar verschillen.

Het onderzoek naar de genetische samenstelling van de bacteriën blijkt in handen te zijn van de microbioloog dr. Paul Keim, verbonden aan Northern Arizona University. Keim beschreef vorig jaar in de Journal of bacteriology de genetische verwantschap van 426 antrax-isolaten (uit alle delen van de wereld). Met collega dr. Martin Hugh-Jones (van Louisiana State University) wordt hij beschouwd als top-expert op dit terrein. Keim doet geen mededelingen, maar Hugh-Jones staat af en toe de pers te woord. Hoeveel hij precies weet is onduidelijk: ,,We hebben afgesproken dat Paul mij niets zegt en ik hem niets vraag.''

Maar toen NBC op 11 oktober meldde dat de Florida-bacterie er een was van de Ames-stam vond Hugh-Jones het wenselijk dat te ontkennen. Het is zeker niet de Ames-stam, zei hij. ,,Verre van dat.'' De bacterie was verwant aan stammen uit Haiti, Texas en Iowa, zei hij. Maar op 20 oktober werd hij opnieuw geinterviewd, nu door The Palm Beach Post, en toen zei hij te begrijpen dat de bacteriën toch sterk leken op de Ames-stam. William Broad, wetenschapsjournalist van de The New York Times en mede-auteur van het goed gedocumenteerde boek `Germs' houdt het hoe dan ook nog steeds op Ames.

Van belang is dat de Ames-stam de stam is die tot aan 1970 een centrale rol speelde in het Amerikaanse programma voor biowapens. En dat de Ames-stam een hoog virulente stam is, zoals uit veel testen met muizen en cavia's blijkt. Voor zover valt na te gaan heeft Irak nooit de hand weten te leggen op de Ames-stam, wel verwierf het bacteriën van de Vollum-stam, die in het Britse wapenprogramma is gebruikt.

Ook Rusland heeft waarschijnlijk geen Ames-stam voor zijn biowapens gebruikt. De literatuur zwijgt daarover terwijl er toch inmiddels heel veel over het Russische programma bekend is. DNA van antrax-bacteriën die bij het ongeluk in Sverdlovsk (1979) ontsnapten is door Amerikaanse onderzoekers (waaronder Keim en Hugh-Jones) geanalyseerd.

Het nieuws dat woensdag naar buiten kwam is dat de antrax-bacteriën wel degelijk in `weaponized' vorm zijn verspreid. Daarop was al eerder gezinspeeld op grond van het gemak waarmee de sporen verstoven maar de mededeling is later uitdrukkelijk herroepen. De Amerikaanse autoriteiten wensten kennelijk de indruk te laten bestaan dat het om een tamelijk primitief preparaat ging.

Drie anonieme `top-geleerden' hebben inmiddels verklaard dat het antrax-poeder zeer zuiver, zeer geconcentreerd en van hoge kwaliteit is. Het meest verontrustende daarbij is dat de antrax-sporen zijn gecoat met een materiaal dat ze anti-statisch maakt. Onder normale omstandigheden krijgen gedroogde bacteriën al gauw een elektrische lading, zeker als ze worden fijngewreven of verspoten door fijne sproeiers. Het gevolg daarvan is dat ze klonteren en vastkleven aan allerlei soorten ondergrond. Het heeft Amerikanen en Russen een zware technische inspanning gekost om de juiste anti-statische coating te vinden. Het Amerikaanse succes terzake wordt toegeschreven aan de inmidels gepensioneerde `bioweaponeer' William Patrick. Precies een jaar geleden beschreef deze de gevaarlijkste bioterroristische aanval als een aanval met antrax-poeder dat anti-statisch was gemaakt. Als dat werd verspreid in een metro of de hal van een luchthaven zouden er zeer veel slachtoffers vallen. Gelukkig, zei Patrick, berust het geheim van de anti-statische coating alleen bij mij en nog hoogstens twee andere technici.

De genoemde top-geleerden menen dat de kennis, behalve in de VS en Rusland, verder hoogstens alleen in Irak aanwezig kan zijn. Maar in ander verband is steeds zeer laatdunkend gedaan over de Iraakse vaardigheden. Daarmee blijven logisch gesproken alleen Rusland en Amerika als waarschijnlijke bron van het poeder over. En eigenlijk alleen Amerika.