Zonder sigaar

Vijf weken geleden, bij de uitreiking van de Cultuurprijs van het Nederlands Filmfestival, vergeleek staatssecretaris Van der Ploeg de donderdagnacht in Amsterdam aan longkanker overleden producent René Scholten met een tuinman in de filmjungle. Anderen noemden hem `de producent zonder sigaar' en debuterend producente Valérie Schuit droeg in Utrecht de première van haar eerste lange film Magonia op aan de man van wie ze geleerd had dat je eigenzinnige regisseurs moet koesteren en in staat stellen hun dromen te realiseren.

Scholten was een gelegenheidsgever, geen killer of gokker. Met engelengeduld en grote zorgvuldigheid leidde hij sinds 1979 Studio Nieuwe Gronden, aanvankelijk de speelfilmpoot van het doelgroepgerichte en politiek geëngageerde collectief Amsterdams Stadsjournaal. Ook bij het Stadsjournaal, waarvan de in 1972 van de Filmacademie gekomen Scholten zelf tweeëneenhalve aflevering regisseerde, was hij al de coördinator. Sommige van de leden van het toenmalige collectief werken nu in Hollywood, anderen gingen met hulp van Scholten, die onafgebroken op zijn post bleef, speelfilms regisseren, zoals Annette Apon (Golven, Giovanni) en Gerrard Verhage (Eenmaal geslagen, nooit meer bewogen). Ook volgende generaties profiteerden van Scholtens productionele onverzettelijkheid. Hij produceerde Heddy Honigmanns eerste korte fictiefilms, de speelfilmdebuten van Danniel Danniel, Mijke de Jong, Paula van der Oest, Arno Kranenborg, Ger Poppelaars en vele anderen. Het sierde Scholten dat hij openstond voor coproducties, niet alleen met buitenlanders, zoals de Belgische regisseurs Marion Hänsel en Hugo Claus, maar ook met collega-producenten in eigen land. Zo werd er bij voorbeeld samengewerkt met De Eerste Amsterdamse Filmassociatie aan Jean van de Velde's Parfait amour en met Theorema Films aan Gert de Graaffs IDFA-winnaar De zee die denkt. De opmerkelijkste successen van Nieuwe Gronden, ook internationaal, waren Danniels Ei en de voorbeeldige kostuumfilm Belle van Zuylen, geregisseerd door Scholtens levenspartner Digna Sinke.

Producenten zijn er genoeg in Nederland, maar het zal de Nederlandse Vereniging van Speelfilmproducenten niet meevallen een opvolger te vinden van voorzitter Scholten (sinds 1995) die evenveel respect afdwingt bij vakgenoten en buitenstaanders.