Waar zitten de advocaten van Miloševic?

Maandag begint de derde zitting in de zaak tegen Slobodan Miloševic. De `vrienden van het hof', die voor zijn belangen moeten opkomen, hebben zijn polemische teksten wat mooier gemaakt.

Waar moeten de `vrienden van het hof' maandag zitten? Rechter Richard May en griffier Hans Holthuis van het Joegoslavië-tribunaal hebben er lang over nagedacht.

Maandagochtend begint de derde zitting in de zaak tegen de Joegoslavische ex-president Slobodan Miloševic, een zogenoemde `status conference' waarin procedures voor het proces worden besproken. Bij eerdere zittingen noemde Miloševic het tribunaal `illegaal', en een advocaat had hij niet nodig. De Britse rechter Richard May besloot daarom in de vorige zitting dat het hof advocaten zou aanwijzen voor de rol van `amicus curiae', vriend van het hof. De advocaten zouden opkomen voor Miloševic' belangen, ze zouden getuigen verhoren en erop toezien dat het proces goed verliep. Het tribunaal benoemde de Nederlander Michaïl Wladimiroff, de Brit Steven Kay en de Serviër Branislav Tapuskovic.

Maandag treden de amici voor het eerst op in de rechtszaal, maar waar moeten ze zitten? Wladimiroff, Kay en Tapuskovic wilden aan de rechterkant van van de rechters zitten, een plaats met symbolische waarde: tussen de rechters en de verdachte in. Rechter May vond dat geen goed idee.

De amici kunnen ook niet plaatsnemen op de stoelen vóór Miloševic, want die zijn bestemd voor de advocaten van de verdachten. Die stoelen blijven leeg; Miloševic wil geen advocaat. De `vrienden van het hof' kunnen ook niet te dicht bij de aanklagers zitten, tegenover de verdachte. Rechter May en griffier Holthuis zijn bang dat daardoor de indruk zou kunnen ontstaan dan de drie handlangers zijn van aanklager Carla Del Ponte. En ook vóór de rechters kunnen ze niet zitten. Daar zit de griffie al. Er is maar één plek over: tegenover de rechter, waar de getuigen zullen zitten als het proces echt is begonnen. Aanstaande maandag zitten daar Wladimiroff, Kay en Tapuskovic.

Die dag zal Miloševic voor het eerst contact met hen hebben als hij ze wil aankijken. Tot nu toe wilde hij niets met ze te maken hebben. De drie zullen proberen zijn vertrouwen te winnen, ze hopen dat hij met hen wil samenwerken. Een eerste poging daartoe ondernamen ze vorige week. Ze stuurden een brief van 16 a-viertjes naar het tribunaal. De brief is een reactie op de tekst die Miloševic tijdens de vorige zitting had willen uitspreken. Rechter May stond hem dat niet toe. In die tekst 26 pagina's, met een bijlage van 10 pagina's betwist Miloševic de legitimiteit van het hof. Het VN-tribunaal, aldus Miloševic , is ,,een giftige pijl, het ondermijnt de fundamenten van vrede tussen onafhankelijke naties die gelijke rechten en waardigheid voorstaan''. Die polemische tekst hebben de amici juridisch veredeld. In de zaak tegen Dusko Tadic, de eerste rechtszaak voor het tribunaal, is lang geprocedeerd over de legitimiteit. In hoger beroep werd die bevestigd, maar – zo tekenen Kay, Tapuskovic en Wladimiroff daarbij aan – dit vonnis werd uitgesproken door rechters die zelf bij het tribunaal werken. Ze stellen nu voor om een oordeel te vragen aan het internationale hof van justitie, een club van onafhankelijke, eminente juristen.

In hun brief plaatsen de amici ook kanttekeningen bij de onafhankelijkheid van de openbaar aanklager van het tribunaal. Tijdens de oorlog in Kosovo is er door de VN-Veiligheidsraad, en vooral de Amerikanen, forse druk uitgeoefend op de toenmalige aanklager Louise Arbour om Miloševic aan te klagen. Toen Arbour dit besluit nam, bracht ze eerst de Amerikaanse president Bill Clinton op de hoogte en pas een dag later werd de aanklacht openbaar.

De advocaten vinden ook dat Miloševic het recht op vrije meningsuiting is ontnomen, zonder dat daar een zorgvuldige afweging aan vooraf is gegaan. Ze wijzen ook op de immuniteit van een (ex)staatshoofd, en ze hebben kritiek op de druk die op Servië is uitgeoefend om Miloševic uit te leveren aan het tribunaal. De boodschap van de brief is duidelijk: `Slobodan Miloševic, wij zijn er voor u'.

Miloševic staat terecht voor misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden begaan tijdens de oorlog in Kosovo (1999). Maandag wordt deze aanklacht integraal voorgelezen in de rechtszaal – een uitzonderlijke procedure die meestal niet nodig is omdat de verdachte zegt dat hij de aanklacht zelf heeft gelezen, maar Miloševic zegt dat hij dat niet wil. Hij wordt ook aangeklaagd voor zijn betrokkenheid bij de oorlog in Kroatië (1991-1995). Tijdens de vorige zitting was deze aanklacht nog in voorbereiding. Ook dit stuk zal helemaal worden voorgelezen.

Miloševic zal binnenkort ook worden aangeklaagd worden voor betrokkenheid bij de oorlog in Bosnië. In die oorlog vielen meer slachtoffers dan in de andere conflicten in voormalig Joegoslavië: meer dan tweehonderd duizend. De verwachting is dat het tribunaal ook voor deze twee aanklachten een beroep zal doen op Kay, Tapuskovic en Wladimiroff.

dossier joegoslavië-tribunaal www.nrc.nl