Oogpas

De irissen van de minister zaten in een oogwenk in de computer. De vlekjes, groeven en lijntjes in het blauw van Benk Korthals' ogen waren teruggebracht tot 2048 enen en nullen per oog, een unieke ministeriële iriscode.

De minister van jusitite opende afgelopen dinsdag officieel de nieuwe irisscan-apparatuur op Schiphol, bedoeld om vaste klanten sneller de grenscontrole te laten passeren. Voor 99 euro krijgen die hun iriscode op een chipkaart mee. Wanneer de drager de grens over wil, kijkt die weer in de camera, die de irisstructuur opnieuw reduceert tot enen en nullen. Wanneer die gegevens redelijk lijken op die op de chipkaart, klikt het poortje open. Anders wacht de marechaussee.

De irisscan wordt gezien als een van de meest betrouwbare biometrietechnieken: technieken om aan de hand van lichaamskenmerken te de identiteit controlereren of te achterhalen, zoals ook vingerafdrukken, automatische stemherkenning of gezichtsherkenning.

In de Verenigde Staten en Groot-Brittannië wordt irisscan-apparatuur inmiddels gebruikt bij de beveiliging van computers, in bedrijfs- en regeringsgebouwen en op vliegvelden. Een Britse bank gebruikt de techniek in pin-automaten, in plaats van een pincode. En in Nederland werkt de vreemdelingenpolitie in Rotterdam ermee, net als beveiligingsbedrijf en bankbiljettendrukker Joh. Enschedé. Deze firma levert ook de software voor de apparatuur, gebaseerd op de algoritmes van de Brit John Daugman, informaticus aan de universiteit van Cambridge.

De ideeën van Daugman, in 1993 geoctrooieerd, vormen de basis van alle irisscan-apparatuur. De camera-opstelling, ongeveer een meter voor het te scannen individu, beschijnt het gezicht met een zwakke lamp. Een monochroom-videocamera, gevoelig voor zichtbaar rood en onzichtbaar infrarood licht (golflengten van 700 tot 900 nanometer), zoomt in op het oog, en de software detecteert de buiten- en binnenrand van de iris.

Op dat moment wordt een opname gemaakt van de iris. Een deel van de bovenkant van de iris wordt niet meegenomen, omdat daar de schaduw van het ooglid of het ooglid in de weg kunnen zitten. Op dezelfde manier slaat de scan een stuk van de onderkant van de iris over, omdat daar vaak spiegelingen roet in het eten gooien. Ook wimpers, contactlensranden, en spiegelingen op andere plekken gooit de scan uit de irisopname, die vervolgens met Daugmans algoritmes wordt gecondenseerd tot 2048 bits: de iriscode.

Het patroon van in de iris, het naar de regenboog genoemde onderdeel van het oog dat de pupilgrootte aanpast op de lichtsterkte, wordt bepaald door de vorm van bindweefselvezels en pigmentvariaties vóór de spiertjes in de iris. Het patroon is niet erfelijk, anders dan de oogkleur. Zelfs het linker- en rechteroog van één individu zijn totaal verschillend. Daarentegen is het irispatroon door het leven heen wel opvallend constant. Opnamen van oogartsen met ertussen een tijdsspanne van twintig jaar laten geen verandering in het patroon zien.

Bij tests van de techniek zijn ruim twee miljoen vergelijkingen gemaakt tussen codes voor verschillende irissen. De allergrootste gevonden overeenkomst tussen codes van verschillende irissen was 72,7 procent van de bits. Iriscodes uit verschillende opnames van dezelfde iris daarentegen, hadden een overeenkomst van op zijn allerminst 73 procent, en gemiddeld wel 90 procent van de bits hetzelfde. Wanneer het criterium voor identieke irissen op 72 procent overeenkomst gesteld wordt, is de kans op een onterechte overeenkomst tussen iriscodes één op de 2,9 miljoen.

Terroristen of andere vermogende kwaadwillenden die niet op dit toeval willen vertrouwen, zouden een contactlens kunnen dragen waarop een vals irispatroon is getekend. Volgens Daugman zelf is daar echter voldoende verweer tegen: ``Je kunt controleren of de `hippus', het paard, er wel is, een gestage variatie in de pupilgrootte'', e-mailt hij desgevraagd. Ook spiegeleigenschappen van een gekopieerde iris zouden afwijken van een echte. Daarnaast hebben voor de nep-iris gebruikte kleurstoffen in het infrarood weer heel andere kenmerken dan biologisch weefsel. Volgens een woordvoerder van Joh. Enschedé zijn dit soort `countermeasures' ook in Schiphol toegepast, ``maar ik zeg niet welke.''