Lichtvaardige oordelen

Van enige serieuze oppositie tegen het Amerikaans-Britse militaire optreden ter bestrijding van het internationale terrorisme is tot dusver in Nederland geen sprake. Er zijn twee demonstraties geweest met een sterk folkloristische inslag (`Geen bommen maar blommen'). De demonstranten, aangevoerd door de SP die er een politiek slaatje uit wil slaan, stelden volgens een verslag in Trouw de Amerikaanse president Bush, de Israëlische premier Sharon en terroristenleider Bin Laden op één lijn. Als deze waarneming juist is, getuigen de demonstranten van zoveel politiek onbenul dat zij zich daarmee diskwalificeren als deelnemers aan welke serieuze gedachtenwisseling dan ook.

Met een serieuze gedachtenwisseling bedoel ik een debat waarin de voor- en nadelen van alternatieve scenario's tegen elkaar worden afgewogen. Ik heb nog geen tegenstander van het Amerikaanse militaire optreden in Afghanistan gehoord die weet aan te geven hoe het terrorisme effectief kan worden bestreden zonder gebruik van geweld. Elske ter Veld, Eerste-Kamerlid van de PvdA, voelt dezelfde afkeer van geweld als de meeste normale mensen. Op grond van deze emotie pleitte zij in het tv-programma Buitenhof voor stopzetting van de Amerikaanse luchtacties tegen het Talibaanregime. Nederland zou dan bij de Amerikanen moeten aandringen op onderhandelingen. Onderhandelingen met Bin Laden? Waarover? Welke concessies is Elske ter Veld bereid te doen aan het fundamentalistische terrorisme? Ik denk dat zij geen vrijgeleide wenst te verstrekken aan massamoordenaars, niet bereid is gesluierd door het leven te gaan en evenmin voorstander is van de opheffing van Israël.

Ter Veld is tegen bombarderen maar voor bestrijding van het terrorisme. Het is allemaal van een ontroerende naïviteit. Bijna even inconsistent als GroenLinks-Kamerlid Farah Karimi, die een bezoek aan Pakistan bracht. Zij kwam terug met de conclusie dat GroenLinks terecht de militaire actie in Afghanistan steunt. Hopend op een spoedige ondergang van de Talibaan, zei ze: ,,Maar het moet wel snel gaan, zeker nu er steeds meer berichten komen over burgerslachtoffers.'' Hoe valt die roep om een snelle ondergang van de Talibaan te rijmen met het pleidooi van GroenLinks voor een pauze in de Amerikaanse luchtacties? Het is het één of het ander. Of het is dwaas gekakel.

Ter Veld komt niet verder dan de machteloze verzuchting: ,,Er zijn nog wel meer schurkenregimes. Gaan de Amerikanen die ook bombarderen?'' Uit deze, retorisch bedoelde, vraag blijkt wel hoe ondoordacht haar analyse is en hoe lichtvaardig zij de situatie beoordeelt. Het probleem met een goedwillende maar weinig vastberaden politica als Ter Veld is dat zij nog steeds niet tot zich heeft laten doordringen hoe ernstig de situatie is. Met enig besef van de historische draagwijdte van de aanval op de VS van 11 september en met enig inzicht in de geopolitieke en strategische consequenties hiervan zou zij inzien dat het inderdaad meer dan waarschijnlijk is dat de Amerikanen het niet bij acties in en rond Afghanistan zullen kunnen laten als het niet mogelijk is het terrorisme uit te schakelen zonder Irak aan te vallen.

De wereld wordt er, dat geef ik Ter Veld graag toe, al met al niet veiliger op, en het zijn heus niet alleen pacifisten of tegenstanders van het Amerikaanse optreden die zich daar zorgen over maken. Maar ontken niet dat het menens is. Het is namelijk oorlog. Men kan wel zeggen: dat woord wil ik niet horen, ga weg, ga weg met je oorlog. Maar dat verandert niets aan het feit dat de oorlog wordt gevoerd, dat hij langdurig zal zijn en niet zal worden beëindigd alvorens de VS de veiligheid van hun grondgebied en hun burgers gewaarborgd achten en het politieke terrorisme als vrijheid bedreigende factor beslissend hebben uitgeschakeld.

Ja, de wereld ziet er onaangenaam uit na 11 september, het zou mooier zijn als er die dag niets was gebeurd, maar het helpt niet om nu net te doen alsof we nog in de wereld van gisteren leven.

Oorlog? Welke oorlog? Is dat geen uitvinding van Hollywood of de media? In Vrij Nederland schrijft publicist Rik Smits dat `de media' en `de zittende journalistiek' in hun verlangen naar ophef en sensatie oorlogsretoriek bedrijven. ,,Ook voor NRC Handelsblad was het meteen oorlog. Alle berichtgeving over het gebeuren verscheen wekenlang onder de kop `Aanval op Amerika', terwijl het toch echt ging om een aanslag op WTC en Pentagon, iets heel anders.''

Er is, begrijpt u wel, helemaal geen aanval op Amerika geweest. Het bombardement van de Luftwaffe op Rotterdam van 14 mei 1940 was ook geen oorlogsdaad, hoor. In New York liggen duizenden doden onder het puin, maar dat dit het gevolg is van een aanval op Amerika is slechts een verzinsel van de sensatiebeluste zittende journalistiek.

Op dit niveau wordt in Nederland gedebatteerd over de ingrijpendste gebeurtenis sinds het einde van de Koude Oorlog. `De media' hebben het weer eens gedaan. Zo wijt een polemeloog van de Katholieke Universiteit Nijmegen, L. Wecke, de grote angst voor het wereldterrorisme aan ,,de langdurige aandacht hiervoor in de media''. Ook de vrees voor aanslagen met miltvuur komt volgens Wecke ,,geheel voor rekening van de media''. Achtereenvolgens las ik deze week dat de media de oorlog hebben verzonnen, de angst voor terrorisme hebben aangewakkerd, zich schuldig maken aan het negeren van de ,,main stream moslims in Nederland'' (aldus het PvdA-kamerlid Nebahat Albayrak) en, omgekeerd, juist te veel politieke correctheid aan de dag leggen door te verzwijgen dat een groot deel van de moslims in Nederland de oorlog beschouwt als een aanval van het Westen op hen (aldus generaal-majoor b.d. A.J. van Vuuren in de Volkskrant).

Het is opmerkelijk dat het debat over de oorlog in Nederland de vorm van mediakritiek aanneemt. Niet dat ik bezwaar heb tegen mediakritiek, maar het is een symptoom van verwarring en machteloosheid als die in de plaats komt van een inhoudelijk debat over waar het dezer dagen in de wereld op aankomt.