GENFOUT VEROORZAAKT LOSLIGGENDE HUID EN ELASTISCHE GEWRICHTEN

Het syndroom van Ehlers-Danlos (EDS) is een verzameling erfelijke ziekten van het bindweefsel, dat hierdoor zijn stevigheid deels verliest. Onderzoekers in Nijmegen en San Francisco hebben een nieuwe vorm van EDS gevonden waarbij het eiwit tenascine-X ontbreekt. Dit is een vast bestanddeel van het eiwitmengsel dat de ruimte tussen de bindweefselcellen vult. Uniek aan deze vorm van het syndroom is dat de hoofdbestanddelen van dit mengsel, de collagenen, niet zijn aangetast (New England Journal of Medicine, 18 okt).

Bindweefsel verschaft het lichaam stevigheid. Het bevindt zich dan ook bijna overal, maar vooral onder de huid, in bloedvatwanden, pezen, gewrichtsbanden en de beschermende vliezen rond organen. Dit steunweefsel ontleent zijn eigenschappen grotendeels aan de eiwitten in de ruimte (matrix) tussen de cellen. De belangrijkste daarvan zijn de collagenen, waarvan de vezels stevige netwerken kunnen vormen. EDS kan vervelende complicaties hebben, zoals ernstige gewrichts- en vaatafwijkingen. Het kan zelfs dodelijk zijn. Alle patiënten (in Nederland ongeveer 3000) hebben een losliggende huid en abnormaal lenige gewrichten. Ze lopen daarnaast makkelijk bloeduitstortingen op. De meeste vormen van EDS ontstaan door een afwijkingen in de collagenen of hun netwerken. Gewoonlijk erft de ziekte dominant over: ze ontstaat al als één van de twee exemplaren van het gen gemuteerd is. Kinderen van een patiënt en een gezonde partner hebben 50 procent kans op de ziekte.

De vorm van het syndroom die in Nijmegen is ontdekt, wijkt van dit patroon af: er zijn geen afwijkingen in de collageennetwerken. De onderzoekers ontdekten de variant bij toeval bij een patiënt die behalve EDS ook een aangeboren afwijking aan de geslachtsorganen had. Deze zeldzame combinatie werd veroorzaakt door een mutatie op de plaats waar een gen dat betrokken is bij de vorming van geslachtshormonen en het gen voor het matrixeiwit tenascine-X elkaar overlappen. Bij de patiënt ontbrak tenascine-X volledig. Om na te gaan of dit de oorzaak van diens bindweefselzwakte was, werden 151 EDS-patiënten op de aanwezigheid van dit eiwit onderzocht. Bij vijf daarvan ontbrak het volledig. Alle vijf hadden normale collagenen en collageennetwerken, maar het tenascine-X gen was gemuteerd. Uit een stamboomonderzoek bleek, dat noch de ouders, noch de kinderen van deze vijf patiënten EDS hadden. Blijkbaar erven de mutaties recessief over. Mensen krijgen de ziekte dan alleen als beide exemplaren van het gen zijn gemuteerd. Dat betekent dat er, naast de patiënten met deze vorm van EDS, ook gezonde dragers van de mutatie moeten zijn. Wat het wegvallen van tenascine-X teweegbrengt, is voorlopig nog een raadsel. Vast staat wel dat de vijf patiënten relatief veel last van allerlei met het syndroom samenhangende symptomen hadden.