Duitsland hoopt op betere economische tijden

De Duitse economie staat op de rand van een recessie. Winstwaarschuwingen van het bedrijfsleven en ingrijpende reorganisaties zijn aan de orde van de dag. Maar de situatie is ook weer niet rampzalig, zo stellen Duitse instituten.

De winkeliers aan de Kurfürstendamm hebben het afgekeken van de musea. Dit weekend houden 280 warenhuizen en boetieks aan de winkelboulevard in Berlijns City-West hun deuren ook 's nachts geopend: de Lange Nacht des Shoppens. Eindelijk ook 's avonds laat flaneren langs KadeWe en Kranzler Eck, langs Bally en Burberrys.

Een nachtje winkelen: het klinkt naar economische boom, naar een mooie eindejaarsgratificatie en succesvolle startups. Naar gevulde orderportefeuilles en vertrouwen in de toekomst. Naar time to kill and money to spend. Naar onbekommerde tijden. Maar waren die in Duitsland niet net voorbij?

Dit kwartaal daalt de groei van de Duitse economie naar verwachting tot nul. Het aantal werklozen zal deze winter tijdelijk de 4 miljoen overschrijden. Geen dag gaat voorbij zonder aankondiging van honderden, soms duizenden, ontslagen.

Bondskanselier Schröder houdt de moed erin. ,,We hebben in Duitsland geen recessie", zei hij deze week in Leipzig. Formeel heeft hij gelijk. Duitsland kampt met stagnatie, niet met krimp. De situatie is slecht, maar niet rampzalig, oordeelden zes toonaangevende economische instituten deze week in hun herfstrapportage.

Hoop is er zeker. Voor volgend jaar. Mits de strijd tegen het terrorisme beperkt blijft tot Afghanistan, de olieprijs niet omhoog schiet en de Europese Centrale Bank in de komende weken de rente verder verlaagt. Dan zal de Duitse economie weer vaart krijgen. Een beetje in ieder geval. Voor heel 2002 houdt de Duitse regering het op een groei van 1,25 procent.

De lijst van recent aangekondigde saneringen is lang. Reisorganisatie Thomas Cook, min 2.600 arbeidsplaatsen. Autofabrikant Opel, min 2500. Commerzbank, min 2.400. Bouwer Holzmann min 700. Pirelli min 140. Bus- en vrachtwagenfabrikant MAN min 3.700. Bij chemiegigant BASF in Ludwigshafen worden hele productie-eenheden binnenkort stilgelegd om voorraden weg te werken, het personeel is opgeroepen vakantie op te nemen.

In bankencentrum Frankfurt zullen de bonussen van de investmentbankers volgende maand zeker de helft lager zijn dan een jaar geleden.

De lijst saneringen laat zien dat de economische neergang in Duitsland vrijwel alle branches treft, niet alleen de traditionele kwakkelaars als de bouwsector en de eendagsvliegen van het internet. De droeve persberichten geven ook aan dat de oorzaken voor de malaise in de ondernemingen verschillend zijn.

Reisgigant Thomas Cook, eigendom van Karstadt en Lufthansa, is het jongste slachtoffer van de directe economische gevolgen van de terreuraanslagen en de daaropvolgende vergeldingsactie. De personeelsvermindering bij Siemens is het gevolg van de malaise in de telecomsector en hangt samen met concurrentie uit lage-lonen landen. De sanering bij Holzmann is symbolisch voor de diepgaande crisis in de gehele branche. In de bouw werd in de eerste helft van dit jaar 13,5 procent minder geproduceerd dan een jaar eerder.

Als er al eens een dag verstrijkt zonder tijding van concreet onheil, dan is er wel een brancheorganisatie die de prognoses corrigeert. De onverwoestbare Duitse machinebouw realiseert dit jaar geen 5 procent productiegroei maar 3 procent. Volgend jaar maar 2. Vorig jaar groeide de productie nog met 7 procent. De chemische industrie: van 3 procent groei naar 1 procent. Alleen de auto-industrie houdt zich, uitgezonderd Opel, redelijk goed.

En de detailhandel? Vraag het ze niet. Al twee keer sinds 11 september zijn de verwachtingen naar beneden bijgesteld. Voor het jaarlijkse hoogtepunt, de kerstinkopen, zijn de verwachtingen niet best. Vermoedelijk zal de decemberomzet dit jaar 3 procent lager liggen dan vorig jaar. En het jaar was zo mooi begonnen met een verlaging van de inkomstenbelasting die een lastenverlichting van 43 miljard mark betekende. Maar toen kwam de voedselcrisis, stegen de olieprijzen, stortten de Twin Towers in en vlogen bommenwerpers naar Afghanistan. Nu brengen Duitsers hun geld liever naar de bank, vreest de Hauptverband des Deutschen Einzelhandels. Toch verwacht de middenstand in West-Berlijn dit weekeinde maar liefst 300.000 nachtelijke bezoekers. Maar of ze ook veel zullen kopen? Kijken kan altijd.