Voorzitter België is regie kwijt in Europese Unie

Het voorzitterschap van de Europese Unie levert België ongebruikelijk veel problemen op.

Boze ministers, regeringsleiders die hun eigen gang gaan, diplomatieke conflicten, botsingen met de Europese Centrale Bank, ergernis bij de Europese Commissie, ongecoördineerde presentatie bij de Amerikaanse president George W. Bush – het Belgische voorzitterschap van de Europese Unie levert ongebruikelijk veel problemen op. Het zou een wonder zijn als premier Guy Verhofstadt er in de twee maanden die resten alsnog een succes van weet te maken.

Hijzelf vormt één van de belemmeringen. ,,Da arrogant joenk'' werd hij vroeger genoemd om zijn betweterige optreden waarmee hij zich veel vijanden maakte. Enkele jaren geleden zei hij veranderd te zijn en geleerd te hebben dat in de politiek luisteren belangrijker is dan spreken. Maar de oude Verhofstadt bestaat nog altijd. Als hij kwaad is kan hij schreeuwend, met zijn armen zwaaiend door een hotelhal gaan ijsberen. Als hij het woord wil hebben schuift hij anderen meedogenloos opzij.

Eén van de gevolgen is dat de traditioneel goede verstandhouding tussen België en de voorzitter van de Europese Commissie aan gruzelementen ligt. Commissievoorzitter Romano Prodi is iemand die moeilijk uit zijn woorden komt en bovendien op de slechtste ogenblikken de politiek onhandigste uitspraken doet. Maar als de EU een institutionele crisis wil voorkomen omdat de Europese Commissie net als in 1999 vervroegd aftreedt, moet er tactisch met Prodi worden omgegaan. Verhofstadt doet dat publiekelijk niet.

Tijdens de persconferentie van de Europese top van 21 september in Brussel zei de Belgische premier dat het stabiliteitspact van de Europese monetaire unie ,,onze bijbel'' is. ,,Bijna onze bijbel'', corrigeerde Prodi. Dat slikte Verhofstadt niet. ,,Nee. Onze bijbel. Punt uit!'', zei hij. Kort daarop reisden Verhofstadt en Prodi naar Washington om Bush Europese steun bij de bestrijding van terrorisme aan te bieden. Belgische diplomaten strooien sindsdien met zichtbaar plezier het verhaal rond dat Prodi in het Witte Huis veel onzin uitkraamde en dat Verhofstadt zich herhaaldelijk gedwongen voelde om hem te corrigeren.

Vorige week liet Prodi verstek gaan bij de slotpersconferentie van de Europese top in Gent. Het was een protest omdat Verhofstadt hem niet aan het woord liet komen, liet hij weten. Deze week deed Verhofstadt in het Europees Parlement alsof het conflict was bijgelegd. Hij zei dat hij – net als Prodi een liefhebber van fietsen – samen met de Commissievoorzitter per tandem naar de volgende persconferentie zal gaan. Maar tegelijkertijd bleef zijn entourage verhalen rondstrooien over ,,de kinderachtigheid'' van Prodi.

De Belgische premier gedroeg zich al als een olifant in een porseleinkast voordat het EU-voorzitterschap in juli begon. Hij riep Zweedse ergernis op door al begin mei tijdens het Zweedse voorzitterschap een lange lijst Belgische prioriteiten te presenteren. Na de aanslagen in de VS wilde Verhofstadt aanvankelijk geen speciale top van Europese regeringsleiders beleggen. Toen hij dat uiteindelijk wel deed, was hij de regie al voor een deel kwijt.

Niet het voorzitterschap van de EU trad als eerste naar buiten op bij het vele diplomatieke overleg sinds de aanslagen. Ministers van Buitenlandse Zaken en regeringsleiders van de EU-lidstaten reisden op eigen houtje naar Washington en naar de hoofdsteden in het Midden-Oosten en Azië. Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland toonden bovendien vorige week weinig respect voor de EU-voorzitter door voorafgaande aan de top van Gent een ,,politiek-militair'' onderonsje te organiseren.

Louis Michel, vice-premier en minister van Buitenlandse Zaken, levert ook een bijdrage aan de problemen van het Belgische EU-voorzitterschap. Hij heeft de Italiaanse premier, Silvio Berlusconi, diep beledigd door hem het rapportcijfer nul te geven. Hij wilde na de aanslagen van 11 september dadelijk naar Washington, maar kreeg te horen dat men daar even iets anders te doen had.

Hij haalde zich vorige week de woede van al zijn EU-collega's op de hals toen hij buiten hen om documenten aan de Europese top in Gent wilde aanbieden. De EU-ministers van Buitenlandse Zaken eisten dat ze de teksten nog tijdig te zien zouden krijgen. Daarna brachten diplomaten van de vijftien lidstaten vlak voor de top nog honderden veranderingen in de Belgische teksten aan. Als minister van Buitenlandse Zaken moet Michel het anti-terrorisme beleid van zijn collega's coördineren. Maar justitiespecialisten klagen dat daarvan weinig terecht komt.

Naar het Belgische voorzitterschap is binnen de EU met bijzonder verwachting uitgekeken. Belgische politici zijn goede bemiddelaars omdat ze gewend zijn hun voortdurende onderlinge taalgeschillen op te lossen, was de redenering. Tot nu toe lijkt het Belgische voorzitterschap gedreven te worden door andere ambities. Diplomaten zeggen dat Michel vooral probeert om zijn binnenlandse imago te verbeteren. Zijn collega van Financiën, Didier Reynders, tracht de president van de Europese Centrale Bank, Wim Duisenberg, voortdurend te vertellen wat hij moet doen. Vorige week mislukte echter Reynders poging om de regeringsleiders met een scherp geformuleerde concept-verklaring voor zijn karretje te spannen.

De grote ambitie van Verhofstadt is een Verklaring van Laken over een conventie die vanaf volgend jaar praat over de toekomst van Europa. Hij hoeft zich geen zorgen te maken, de regeringsleiders zullen het in december tijdens hun top in Laken over een verklaring eens worden. Dat document zal tamelijk vrijblijvend zijn, omdat echte onderhandelingen over een nieuw EU-verdrag pas in 2004 beginnen. De Verklaring van Laken alleen zal daarom de problemen van het Belgische EU-voorzitterschap niet kunnen wegpoetsen.