`Sheriff' Schily gaat velen te snel

In Duitsland neemt het verzet tegen maatregelen ter bestrijding van terrorisme toe. Rechters, advocaten en politici waarschuwen voor aantasting van de burgerrechten.

Otto Schily, minister van Binnenlandse Zaken (SPD), is sinds 11 september een man met een opdracht. Hij wil zijn land beter wapenen tegen terrorisme. Duitsland is immers ontmaskerd als veilige haven van een aantal islamitische sleepers die in New York en Washington hun verderfelijke einde zochten. Zoiets steekt de natie en de minister voor binnenlandse veiligheid in het bijzonder.

Niet meer dan acht dagen had Schily in september nodig om een eerste pakket antiterreurmaatregelen samen te stellen. Sindsdien werkt hij aan een tweede reeks ingrepen, die het werk van opsporingsambtenaren moeten vereenvoudigen, het zogenoemde Anti-Terror-Pakket II, waarover het Duitse kabinet op 7 november een beslissing hoopt te nemen.

Schily is snel en fel. Voor kritiek had hij de afgelopen weken maar weinig geduld. Vooral Groene politici die opperden dat politie en justitie in een rechtsstaat niet voor niets gebonden zijn aan strikte regels, schoof Schily terzijde. Terrorisme vereist daadkracht van de democratie, stelt de minister, geen eindeloze debatten. Bovendien wil hij Duitsland niet in een politiestaat veranderen, slechts een aantal belemmeringen voor rechercheurs uit de weg ruimen, hier en daar uitwassen van privacybescherming kortwieken en identiteitsbewijzen beter beveiligen. De rechtsstaat is bij mij in goede handen, suste de oud-advocaat.

Schily vat zijn taak serieus op. In Berlijn gaat de anekdote dat de minister op de eerste avond van de luchtaanvallen op de Talibaan persoonlijk de portier van een tv-studio naast de Rijksdag sommeerde de schijnwerpers die het gebouw verlichtten te dimmen. Ook Duitse intellectuelen die dezer dagen menen kritische vragen over de VS te mogen stellen kunnen op ministerieel ingrijpen rekenen. Günter Grass distantieerde zich van de Amerikaans/Britse aanval op Afghanistan. ,,Een ernstige ontsporing'', oordeelde de minister. Retoriek van de Koude Oorlog, riposteerde prompt de filosoof Peter Sloterdijk. ,,Als Schily als Duitse McCarthy de geschiedenis in wil gaan moet hij zo verder praten.''

Ooit gold Otto Schily als kampioen van de burgerrechten. In de jaren zeventig maakte hij als advocaat furore door RAF-terroriste Gudrun Enslin te verdedigen. Nu moet 'Sheriff Schily' (weekblad Focus) zich vergelijkingen met communistenhater McCarthy en Franz Josef Strauss laten welgevallen.

Onvoorwaardelijke steun geniet Schily, medeoprichter van de Groenen en sinds 1989 lid van de SPD, van bondskanselier Schröder. Die rugdekking zal nog hard nodig zijn. Niet alleen intellectuelen met een neiging tot retorische overkill hebben het op hem gemunt, ook behoedzaam en genuanceerd formulerende rechters en advocaten, liberale politici en woordvoerders van de politiebonden vragen zich hardop af of Schily in zijn ijver niet te ver gaat en eigenhandig de Grondwet bijslijpt.

Gisteren kregen de critici gezelschap van prominente leden van de SPD. Vooral de gedachte dat het Bundeskriminalamt, de federale recherche, burgers in het vizier mag nemen voordat er een concrete verdenking bestaat, gaat menigeen te ver. Heide Simonis, premier in de deelstaat Sleeswijk-Holstein, noemde de nieuwe rol voor het BKA `wrang'. Collega Kurt Beck, Rijnland-Palts, stelde dat nooit aan de rol van de officier van justitie getornd mag worden. Eerder hadden zestien organisaties voor burgerrechten Schily's plannen als onpraktisch en een aanval op de mensenrechten getypeerd.

Het voornemen om identiteitsbewijzen van een vingerafdruk te voorzien is een vergaande en overbodige inperking van grondrechten, oordeelde Volker Beck, juridisch specialist van de Groenen. Hij geeft de voorkeur aan modernere methoden, lees een driedimensionale foto van hand of gezicht in paspoort en persoonsbewijs. De vingerafdruk is bovendien niet effectief, zei de vice-voorzitter van de Duitse orde voor advocaten, Georg Passer. De terroristen die jaren in Hamburg woonden hadden geen Duitse paspoorten.

De politievakbond stoort zich vooral aan Schily's tempo. De specialisten krijgen geen tijd om de gevolgen van Schily's dadendrang in te schatten. Ook 's ministers openheid voor kritiek valt vakbondsvoorzitter Konrad Freiberg niet mee. ,,Schily wekt de indruk dat elke criticus een veiligheidsrisico is.''

Lof krijgt Schily van de zijde van de conservatieve oppositie. Edmund Stoiber, minister-president in Beieren (CSU), spoorde hem gisteren aan zich van kritiek in eigen kring niets aan te trekken. In Beieren is een deel van de nieuwe maatregelen al langer van kracht; in het federale stelsel hebben de deelstaten een belangrijke verantwoordelijkheid bij het waarborgen van binnenlandse veiligheid.

De dodelijke omhelzing door politieke tegenstanders en de openlijke kritiek van partijgenoten is ook de Sheriff niet ontgaan. Gisteravond liet Schily weten ook tot compromissen bereid te zijn.