Onveilige tunnels

Iedere automobilist die wel eens door de Gotthardtunnel is gereden, zal het beamen: het is een claustrofobische ervaring. Maar die benauwenis zegt weinig over de veiligheid. Tot afgelopen woensdag gold deze Zwitserse tunnel als een van de veiligste van Europa. Een ernstig auto-ongeluk maakte daar een einde aan. Hoeveel automobilisten zijn omgekomen is nog onbekend; over de oorzaak valt evenmin veel te zeggen. Wel is zeker dat bij de botsing een of meer vrachtwagens met brandbare lading waren betrokken. De tunnel veranderde na de klap in een brandoven, waar rook en vuur vrij spel hadden. Voor Zwitserland, dat kon pronken met zijn record aan tunnelveiligheid, was het een zwarte dag.

De Gotthard gold misschien als de veiligste tunnel, maar afgezet tegen wat? Tegen alle onveilige autotunnels in het Alpengebied? Dat zijn er nogal wat, mede gelet op het aantal ongelukken van de afgelopen jaren in Franse, Italiaanse en Oostenrijkse tunnels. In de Gotthardtunnel gebeurden gemiddeld vijf dodelijke ongelukken per jaar. Toch was het slechts wachten op die ene grote klap. Want ook deze tunnel was niet veilig genoeg. Net als de Mont-Blanctunnel, waar twee jaar geleden 39 mensen in omkwamen toen brand uitbrak na een botsing tussen vrachtwagens, en net als de Tauerntunnel, waar twaalf mensen bij een soortgelijk ongeluk stierven, en net als tientallen andere tunnels in Frankrijk, Zwitserland, Italië en Oostenrijk heeft de Gotthardtunnel maar één verkeersbuis. Een vangrail die het verkeer scheidt is er niet, verlichting en ventilatie laten te wensen over, vluchtstroken zijn afwezig. Het is een smalle, lange pijp waar het verkeer opeengepakt uit beide richtingen doorheen raast. Het enige gunstige is dat er nooduitgangen en een servicegang zijn, waardoor ontsnappen in theorie mogelijk is.

Na iedere tunnelramp speelt zich het volgende, vaste ritueel af. Geschokte automobilisten die het hebben overleefd, vertellen voor de camera hun verhaal, autoriteiten uiten hun verbijstering, de brandweer zegt altijd al te hebben gewaarschuwd dat het een keer fout zou gaan, er volgen conferenties over tunnelveiligheid – en daarmee lijkt de kous af. Zo zal het ook nu gaan. De Mont-Blanctunnel is na de ramp van '99 nog steeds niet heropend. Als hij straks opengaat, zal de tunnel ongetwijfeld veiliger zijn dan voorheen. Maar nog niet veilig genoeg, ook niet na maatregelen als verplicht afstand houden en handhaving van de maximumsnelheid. Een tunnel is pas veilig als hij gescheiden buizen heeft voor de twee verkeersstromen. En als er een derde buis als vluchtroute ligt. Ventilatie en verlichting moeten voldoen aan de modernste eisen. De meeste autotunnels in de Alpen zijn aangelegd in een andere tijd, met minder (zwaar) verkeer en minder gevaarlijke lading. Autotreinen zijn een alternatief, maar transitlanden kunnen de vrije doorgang van personenauto's en vrachtwagens niet verbieden. Het ongeluk in de Gotthardtunnel onderstreept de noodzaak om eindelijk eens een serieus begin te maken met het opruimen van verouderde troep. Daarvoor zijn geld, bouwdrift, het kunnen velen van tijdelijk ongemak en grensoverschrijdende goede wil nodig. Het is een veiligheidsvraagstuk dat in Europees verband moet worden aangepakt. Het feit dat Zwitserland geen EU-lid is, doet daar niets aan af.