Netwerker Bin Laden

De race om als eerste een boekje op de Nederlandse markt te brengen over Osama bin Laden en Al-Qaeda is gewonnen door Tirion Uitgevers. Osama bin Laden's al-Qaida. Profiel van een terroristisch netwerk is een verzameling documenten die betrekking hebben op Bin Laden en zijn organisatie, vóór de aanslagen van 11 september verzameld door twee wetenschappers, die betrokken zijn bij een interuniversitair onderzoeksproject naar terrorisme. De nadruk ligt op de aanslagen op de Amerikaanse ambassades in Nairobi en Dar es Salaam in 1998, waarbij 234 mensen werden gedood en meer dan 5.000 gewond.

Osama bin Laden's al-Qaida is een opsomming van feiten en vermoedens, zonder analyse, en voegt daardoor niet erg veel toe aan de massale publiciteit van de afgelopen weken. De organisatie en de financiële bronnen van Al-Qaeda worden in zeer algemene termen beschreven. Daarnaast is er een lijst van (merendeels voortvluchtige) terroristen die deel zouden uitmaken van Al-Qaeda. De daders van de aanslagen van 11 september waren voor een belangrijk deel Saoedi-Arabiërs, maar in dit overzicht valt juist op dat Egyptenaren en Algerijnen zijn oververtegenwoordigd. Hoewel Bin Laden en het Israëlisch-Palestijnse conflict vaak in een adem worden genoemd, komen op deze lijst weinig Palestijnen voor.

Verder zijn er uittreksels uit rechtszaken tegen leden van Al-Qaeda opgenomen, waaruit blijkt dat Bin Laden pogingen heeft ondernomen om uranium te kopen, en verklaringen van onder andere president Clinton, de Europese Unie en de Verenigde Naties over Bin Laden en over de Talibaan. Het interessantste document is de lange `Oorlogsverklaring aan de Amerikanen die het land van de twee heilige plaatsen bezetten' van Bin Laden, die in 1996 het licht zag.

Bin Laden begint met een aanklacht tegen de sociale en economische omstandigheden in Saoedi-Arabië, waarbij hij ook schendingen van `mensenrechten' vermeldt. Hij klaagt ook de prinsen van de koninklijke familie aan, die uit zijn op persoonlijk gewin en zich niet houden aan de islamitische wet. Maar hij spitst zijn bloeddorstige oproep tot geweld vervolgens volledig toe op de aanwezigheid van Amerikaanse troepen in het land. Hij schrijft: `Het regime is volledig verantwoordelijk voor wat het land en de natie aangedaan is; echter, de Amerikaanse vijand die het land bezet heeft is de belangrijkste veroorzaker van deze situatie.' Dat lijkt een tactische afweging. Door zich te richten op de buitenlandse vijand, probeert Bin Laden zo veel mogelijk Saoediërs (in de eerste plaats jongeren) achter zich te krijgen. De aanwezigheid van een Amerikaanse basis in Saoedi-Arabië, waarvan voormalig generaal Wesley Clark onlangs op CNN verklaarde dat deze militair `nuttig' maar niet `noodzakelijk' is, heeft Bin Laden een machtig propagandawapen in handen gegeven.

Verklarende voetnoten, die onmisbaar zijn om sommige referenties van Bin Laden te begrijpen, ontbreken. Volgens de beroemde islamkenner Bernard Lewis schrijft Bin Laden `prachtig Arabisch proza', maar daar blijft in deze vertaling helaas niets van over.

Yonah Alexander en Michael S. Swetman: Osama bin Laden's al-Qaida. Profiel van een terroristisch netwerk. Tirion, 160 blz. ƒ24,90