`Kok bezoekt Pakistan om binnenlandse redenen'

Dit weekeinde zal premier Kok in Pakistan de wereld maar vooral het thuisfront in Nederland tonen hoezeer hij is begaan met Afghaanse vluchtelingen.

Het bezoek van premier Kok en minister Herfkens (Ontwikkelingssamenwerking) aan een vluchtelingenkamp in Afghanistan zal komend weekeinde ongetwijfeld door drommen journalisten en snorrende camera's worden gadegeslagen en geregistreerd. Maar het karakter van het bezoek is noodgedwongen vooral symbolisch. De meeste bewoners van het kamp zitten daar immers al sinds ver voor 11 september, toen de internationale gemeenschap zich pas serieus ging bekommeren om de Afghaanse vluchtelingen.

De tragiek is echter dat de miljoenen Afghanen die juist de afgelopen weken als gevolg van de internationale crisis van huis en haard zijn verdreven, ver buiten het bereik van Kok en andere weldoeners, min of meer in eigen land zitten opgesloten. Pakistan houdt zijn grens tot dusverre zo veel als mogelijk gesloten, want het vindt de ruim twee miljoen Afghanen die het nu al herbergt meer dan genoeg.

Het Tweede Kamerlid Farah Karimi, zelf zojuist terug van een reis naar Pakistan, bevestigde gisteren dat Koks gastheren in Islamabad het opzetten van nieuwe vluchtelingenkampen tegenwerken. Karimi pleitte ervoor veilige corridors te creëren, waarlangs hulptransporten voor de vluchtelingen in Afghanistan zelf mogelijk zijn. Ook drukte ze Kok op het hart aan te dringen bij Pakistan op meer soepelheid jegens de vluchtelingen.

De Pakistaanse autoriteiten zelf beschouwen Koks bezoek evenwel in de eerste plaats als een symbolische aangelegenheid. ,,De agenda zal er eigenlijk vooral uit bestaan solidariteit met Pakistan tot uitdrukking te brengen in de huidige omstandigheden'', meldt een woordvoerder van het Pakistaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Het hoofdbestanddeel van deze oefening in solidariteit zal Koks gesprek zijn met de Pakistaanse president, generaal Pervez Musharraf.

Meer hulp hoeft Kok niet direct te bieden. Nederland had enige jaren geleden al 20 miljoen gulden per jaar uitgetrokken voor humanitaire steun aan de Afghaanse vluchtelingen. Eind september gooide minister Herfkens (Ontwikkelingssamenwerking), die Kok de komende dagen vergezelt, daar nog eens 70 miljoen gulden bovenop in verband met de huidige crisis en de verwachte nasleep daarvan in de regio. Volgens bronnen op Buitenlandse Zaken kost het op het moment echter al grote moeite voor de beschikbare gelden een goede bestemming te vinden.

Door dit alles rijst de vraag wat Kok, die zelf het initiatief nam tot deze reis, nu eigenlijk met zijn bezoek hoopt te bereiken. Temeer daar minister Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) onlangs nog liet blijken zo'n bezoek aan de regio niet zo nodig te achten. Hij zal dan ook niet meegaan met Herfkens en Kok op dit bezoek. Ook bij verscheidene Kamerleden is deze vraag opgekomen. Het Kamerlid E. Middelkoop (ChristenUnie) ziet er het bewijs in dat de Nederlandse politiek zich met het huidige conflict, waar Nederland in de praktijk part noch deel aan heeft, niet goed raad weet. ,,We doen alsof we in oorlog zijn, maar tobben er intussen wel mee'', zegt hij. ,,De regering maar ook de Kamer zoekt naar een rol. Maar van zo'n reis naar Pakistan raak ik niet onder de indruk. Ik geloof dat die primair uit binnenlands politieke overwegingen voortkomt.''

Een en ander toont volgens Van Middelkoop nog iets anders aan. ,,Kok trekt het buitenlands beleid de laatste tijd wel heel nadrukkelijk naar zich toe, ook als het niet over Europese zaken gaat'', aldus het Kamerlid. ,,Hij laat zoiets als dit niet meer over aan de minister van Buitenlandse Zaken.''

Ook zijn CDA-collega Verhagen acht de meerwaarde van Koks bezoek betrekkelijk gering. ,,Herfkens of Van Aartsen hadden zo'n reis ook best alleen kunnen maken.'' Ook hij meent dat binnenlands politieke overwegingen een belangrijke rol spelen. De premier zou op deze manier hopen de dissidente geluiden in zijn eigen PvdA-achterban over de Nederlandse steun voor de vergeldingsacties in Afghanistan te dempen, meent de CDA'er.

Het Kamerlid Weisglas van Koks coalitiegenoot VVD is het daarmee niet eens. Hij vindt het niet gek dat de premier zich zelf ook eens op de hoogte wil stellen van de situatie in de regio.

Niet helemaal vreemd aan Koks wens tot een bezoek is intussen wellicht ook dat verscheidene andere Europese regeringsleiders en prominente politici hem al zijn voorgegaan, onder wie de Britse premier Blair. Bondskanselier Schröder volgt begin volgende week. Met zijn ingelaste bezoekje van ruim een dag is Kok die laatste echter nog net voor.