Humor en hoop zijn zonden

De Schotse New-Yorker David Byrne (49) is een kat met negen levens. Zouden de meesten onder ons decennia lang teren op een verleden bij een van de beste New Wave-groepen uit de popgeschiedenis, de voormalige zanger-componist van The Talking Heads heeft zich telkens opnieuw uitgevonden. Al in de jaren tachtig maakte hij naam als fotograaf en debuteerde hij opvallend als speelfilmregisseur met True Stories, waarin hij de kijker rondleidde in een Texaans stadje vol excentriekelingen. In de jaren negentig experimenteerde hij met performance-kunst en wereldmuziek. En nu waagt hij zich aan moraalfilosofie – of liever aan een quasi-serieus boekje over de `nieuwe zonden' van de moderne samenleving.

The New Sins, verschenen bij uitgeverij McSweeney's en aantrekkelijk vormgegeven door de literaire duizendpoot Dave Eggers, ziet eruit als een bijbel: gemaakt op broekzakformaat, gebonden in een kaft van rood kunstleer met goudgestempelde letters. Wie het boekje omdraait kan de tekst lezen in het Spaans (de snelst groeiende taal in de Verenigde Staten), terwijl op bijna iedere linkerbladzij een min of meer abstracte kleurenfoto of zwartwittekening staat van de hand van de auteur. Een `laptop voor de ziel' noemt Byrne zijn in rood en zwart gezette zakbijbeltje, want niet alleen is het overal en altijd te raadplegen, ook leert het hoe je de wereld tegemoet moet treden. En `net als een krant, een pornoblad, een zelfgekookte maaltijd of een DNA-keten kan het op ieder punt geopend en geconsumeerd worden'. Een voorwaarde is wel dat de lezer uit het juiste non-conformistische hout is gesneden, want les 1 van dominee Byrne luidt: Wees ongehoorzaam aan je innerlijke stem, die politieagent van de conventies. `There's no safety in numbers, only in solitude.'

De nieuwe gelovige wantrouwt de moraal van de zwijgende meerderheid en moet zich hoeden voor de elf hoofdzonden van de moderne tijd: Liefdadigheid (een machtsspel waarbij de gever het best af is), Gevoel voor Humor (lachen is een vorm van bezetenheid), Schoonheid (die de waarheid maskeert), Spaarzaamheid (leidt tot uit- en afstel van geluk), Ambitie (spreekt voor zichzelf), Hoop (houdt mensen dom), Intelligentie (want zelfkennis leidt tot onzekerheid), Tevredenheid (is niets anders dan valse euforie), Liefheid (want suiker verbergt gif), Eerlijkheid (`fictie kan de essentie beter overbrengen') en Netheid (die onze weerstand aantast). In een maatschappij die beheerst wordt door `Spin Doctors, Hype Merchants, TV Pundits and Talk-Show Experts' kun je er maar het beste van uitgaan dat `alles precies het tegenovergestelde is van wat het lijkt te zijn'.

Byrnes stijl is die van de geduldige dominee: zelfverzekerd, ontsporend en af en toe poëtisch. Zijn uitweidingen over zonden en waar ze te vinden (`in een Kerk, Tempel, Moskee of Synagoge') lezen als een Lof der Zotheid, en zijn illustraties (`software programs for the eye') slaan nergens op. Een terugkerende glimlach is dan ook de geheide reactie op The New Sins – tenminste, als je ervan uitgaat dat Byrne zijn hedendaagse catechismus ironisch bedoelt. Van dat laatste kun je niet op aan: The New Sins verscheen onder auspiciën van Dave Eggers, die begin dit jaar in een nawoord bij A Heartbreaking Work of Staggering Genius zijn afkeer van ironie als stijlmiddel ventileerde. En was het niet broeder Byrne zelf die schreef dat `alles precies het tegenovergestelde is van wat het lijkt te zijn'?

David Byrne: The New Sins/Los Nuevos Pecados. Tweetalige editie met foto's en tekeningen van de schrijver. McSweeney's Books/Faber and Faber, 95+95 blz. ƒ57,95