Gedichtendag 2002: dichters schrijven een smartlap, lezers doen een quiz

Smartlappen en gedichten houden zich meestal verre van elkaar. Nu niet: ter gelegenheid van Gedichtendag (31 januari 2002) schrijven dichters een levenslied. Lezers kunnen hun smartlappenkennis testen met een quiz.

Een eenzame scheepsjongen sterft op zijn eerste zeereis. Een gepassioneerde liefde eindigt in een gruwelijk auto-ongeluk. Een vrouw smeekt de dokter om nieuws over haar zieke geliefde en verneemt per telefoon dat hij is gestorven. Een jongetje vraagt voor zijn achtste verjaardag een vlieger en gebruikt het ding om een brief naar zijn dode moeder in de hemel te sturen.

Vier tragedies, uit het leven gegrepen en op muziek gezet onder de titels `Ketelbinkie', `Manuela', `Dokter Bernard' en `De vlieger'. Levensliederen worden ze genoemd, en ook wel smartlappen, omdat dit soort droeve verhalen in het verleden in het openbaar werd gezongen tegen de achtergrond van een stuk textiel waarop tekst en illustraties door de zanger werden aangewezen. Hun stamboom in Nederland is oud; er zijn geleerden die de droevige middeleeuwse ballade `Het waren twee koningskinderen (zij hadden malkander zo lief)' als een voorloper van het levenslied beschouwen. Maar vooral in het tijdperk van de vinylsingle (1950-1990) waren ze ongekend populair. Artiesten als de Zangeres Zonder Naam, Jacques Herb, Corry Konings en André Hazes bezongen het treurige lot van hun personages en alter ego's met groot succes in schrille bewoordingen.

Tot de poëzie worden de levensliederen slechts zelden gerekend – al is het alleen maar door het voorspelbare stramien van een handvol coupletten en een telkens herhaald refrein. Ook het simpele metrum en het onvermijdelijke kreupelrijm maken dat smartlappen slechts zeer zelden doordringen tot de serieuze poëziebloemlezingen, waarin overigens wel `De tuinman en de dood' van P.N. van Eyck (een simpele ziel vlucht vergeefs voor Magere Hein) en `Het huwelijk' van Willem Elsschot (een man haat zijn vrouw en brengt haar bijna om het leven) een ereplaatsje bezetten.

Hoewel een goede levensliedtekst niet onder hoeft te doen voor een mooi gedicht – zeker niet in emotionele reikwijdte – zijn er maar weinig dichters die zich wagen aan de smartlap. Dat is jammer. Ter gelegenheid van de derde Gedichtendag, die op 31 januari 2002 plaats heeft, willen Poetry International en NRC Handelsblad daar verandering in brengen. Aan een tiental zeer verschillende dichters, van Anneke Brassinga tot Wim T. Schippers en van Tom Lanoye tot Gerrit Komrij, is gevraagd om een hedendaags levenslied te schrijven. De binnengekomen teksten worden de komende tijd op muziek gezet en ingezongen door componisten en artiesten als Henny Vrienten, Henk Hofstede, Jacques Herb, Rick de Leeuw, Jan Rot en Huub van der Lubbe. Het geheel moet resulteren in een cd, die op Gedichtendag gepresenteerd wordt en die de tijden van Lucebert en Gerard Reve, beiden grote bewonderaars van de Zangeres Zonder Naam, zal doen herleven.

Gedichtendag 2002, die in het teken zal staan van het levenslied, is pas over drie maanden. Om het wachten te vergemakkelijken, biedt het Cultureel Supplement – na de verkiezing van de Dichter des Vaderlands in 2000 en de enquête naar Nederlands Ideale Gedicht in 2001 – een quiz om uw kennis van de wereld van de smartlap te testen. Janita Monna van Poetry International en Guus Middag en Pieter Steinz van NRC Handelsblad bedachten vijftien vragen die de geschiedenis van het twintigste-eeuwse levenslied bestrijken. Voor de inzenders met de meeste goede antwoorden zijn er tien exemplaren beschikbaar van Huilen is voor jou te laat, een levensliedpakket dat rondom Gedichtendag bij uitgeverij Nijgh & Van Ditmar verschijnt, en dat bestaat uit een gebonden boek van Jacques Klöters met de liedteksten van honderd beroemde Nederlandse smartlappen, tien exemplaren van bladmuziek in facsimile, een echte smartlap, en de cd met de tien nieuwe levensliederen van de hand van hedendaagse dichters. Tien exemplaren van de levensliederen-cd worden ook als troostprijs beschikbaar gesteld.

De uitslag van de Grote Levensliedquiz wordt bekendgemaakt in het Cultureel Supplement van 1 februari 2002, waarin ook de teksten van de tien nieuwe levensliederen worden afgedrukt. De quiz kan ook ingevuld worden op internet, op of via een van de volgende websites:

www.poetry.nl/gedichtendag

www.nps.nl

www.nrc.nl

De uiterste inzendtermijn is zondag 18 november, de ingevulde formulieren moeten naar het volgende adres:

NRC Handelsblad

t.a.v. Mireille de Jong

Postbus 8987

3009 TH Rotterdam

(o.v.v. De Grote Levensliedquiz)