Endemol beschuldigd van gesjoemel

Commerciële en publieke omroepen maken een vuist tegen de grootste televisieproducent van Nederland, Endemol. Vanavond in een uitzending van het documentaireprogramma Reporter beschuldigen ze Endemol van het kunstmatig opvoeren van kosten bij het maken van programma's.

Dat zou onder meer gebeuren met de prijs voor het inhuren van technische faciliteiten, zoals studio's en camera's, van het Nederlands Omroepproductiebedrijf (NOB). Endemol sloot vorig jaar met het NOB een vijfjarig contract voor de levering van technische faciliteiten. De prijzen die hierin staan worden doorberekend aan de omroepen aan wie Endemol kant-en-klare programma's levert.

Reporter onthult dat Endemol en NOB op dezelfde dag dat ze het officiële contract opstelden, daaraan ook een ,,geheim'' contract toevoegden. Deze `sideletter', waarvan Reporter een conceptversie bezit, bepaalt dat Endemol uiteindelijk tarieven betaalt die 20 tot 50 procent lager liggen dan wat volgens het officiële contract wordt berekend aan de omroepen.

Zo brengt Endemol voor een dag studioregie van het NOB een bedrag van 9.575 gulden in rekening bij de omroepen. Volgens de concept-sideletter hoeft Endemol echter maar 6.625 gulden per dag te betalen en kan de korting oplopen tot 4.500 gulden.

Een woordvoerster van de Holland Media Groep (RTL4, RTL5 en Yorin), de grootste klant van Endemol in Nederland, zegt dat volgens de ,,geldende norm'' in de mediabranche een producent de directe programmakosten en de technische kosten zonder winstopslag moet doorberekenen. ,,Wij zouden hetzelfde moeten betalen voor de faciliteiten als Endemol. Dus als Endemol korting krijgt, moet hij dat doorberekenen'', zei zij vanmorgen tegenover deze krant.

HMG-directeur D. van der Graaf kwalificeert in de uitzending van vanavond de handelwijze van Endemol als ,,niet correct''. De omroepen zeggen weinig tegen Endemol te kunnen ondernemen vanwege de dominante positie. Van der Graaf: ,,Op dit moment kunnen we niet om ze heen.'' Volgens F. van Westerloo (directeur SBS Nederland) en J. Daalmeijer (netcoördinator Nederland 2) is de dominantie ,,niet goed voor de omroepen''. De Nederlandse Mededingingsautoriteit (Nma) kondigt in Reporter aan de contracten van Endemol ,,eens grondig onder de loep te nemen''.

Hoogleraar strafrecht H. de Doelder van de Erasmus Universiteit ziet in de dubbele contracten tussen Endemol en NOB ,,een behoorlijke aanwijzing'' voor een poging om ,,een ander te benadelen''. De Doelder: ,,Je vraagt je natuurlijk af waarom het in die vorm gegoten is, en waarom niet die nieuwe gegevens, de gegevens uit de bijlage, zijn opgenomen in het hoofdcontract.''

De NOB laat via een woordvoerder aan deze krant weten niet in te willen gaan op contracten met derden. Oud-president-directeur H. Huijsmans van het NOB noemt de werkwijze van Endemol ,,een oneigenlijke manier van winst maken''. Huijsmans zegt dat het NOB zich gedwongen voelde de contracten te ondertekenen. Huijsmans: ,,Endemol (...) kon zijn voorwaarden stellen. Endemol verdiende fors op de contracten doordat ze het NOB afknepen en vervolgens wel de kosten extra in rekening brachten bij de omroepen.''

Endemol ontkent de aantijgingen. Woordvoerder Th. Notermans: ,,Wij sjoemelen niet met begrotingen. Wij hebben wel twee contracten met het NOB. In de `sideletter' is inderdaad onze korting vastgelegd. Daar staat tegenover dat wij het NOB een afnamegarantie geven. Zakelijk is dat niet vreemd. Waarom de kortingen niet in het contract zelf zijn opgenomen, weet ik niet. Ik weet wel dat de reportage van Reporter een ontluisterend beeld schept van de Nederlandse omroep. De publieke omroepen zijn zielig en dom, de commerciële omroepen moedeloos en bang.''

Er waren al eerder aanwijzingen dat Endemol te hoge tarieven heeft doorberekend aan de omroepen. Journalist P. Contant (Nieuwe Revu en Veronica Gids) citeert in zijn begin vorig jaar gepubliceerde boek De TV-Oorlog uit een in 1998 geschreven brief van voormalig HMG-directeur P. Porsius aan J. de Mol, topman van producent Endemol. In het boek heeft Porsius kritiek op de tarieven die Endemol hanteerde bij de omroepen. Hij schreef aan John de Mol: ,,Zoals je weet hebben Joop van den Ende TV-producties en John de Mol Produkties in hun overeenkomsten met het Nederlands Omroepproductie Bedrijf (NOB) officiële en niet-officiële tarieven vastgelegd. De laatstgenoemde tarieven zijn in sideletters omschreven en zijn aanzienlijk lager dan de officiële tarieven die in de overeenkomsten worden genoemd. Het is niet redelijk om aan de HMG de hoge officiële tarieven te berekenen.'' Porsius was overigens, voordat hij in dienst trad bij HMG, algemeen directeur van het NOB en had de contracten met Endemol zelf gesloten.

Endemol levert sinds 1995 voor 150 miljoen gulden per jaar programma's aan HMG op basis van een tienjarig contract. HMG zegt de beëindiging van dat contract in 2005 af te wachten en daarna niet meer tegen dezelfde condities met Endemol in zee te zullen gaan.

Het contract met HMG betekende in 1995 de zakelijke doorbraak van Endemol. Met een omzet van 1,2 miljard gulden is het tegenwoordig een van de belangrijkste producenten van televisieprogramma's ter wereld. Wereldwijd worden dagelijks 300 producties van Endemol uitgezonden. In Nederland leverde Endemol vorig jaar voor 425 miljoen gulden programma's aan publieke en commerciële televisiestations.

Reporter, KRO, Ned.3, 21.17-22.00u.