Betoverende panorama's

Voor Ger van Elk (1941) is de grond nooit iets geweest waar je met een gerust hart je voet op kon zetten. De aardkorst, zo houdt hij ons al drie decennia voor, kan scheuren, veren, verraderlijk spiegelen, en eronder zitten behalve gifkleurige de zwaartekracht zelfs sardines bij bosjes verstopt. Met tal van beschilderde foto's, sculpturen en filmpjes heeft hij ons dit ingeprent: vertrouw niet wat je ziet, de werkelijkheid is een illusie, in scène gezet door een slordige plaatjesmaker. Vertrouw liever op de kunst, dan wéét je tenminste dat je bedrogen wordt.

Van Elk heeft zijn ironische geloof in kunst vooral uitgewerkt in bloemstillevens, zelfportretten en landschappen, waarbij fotografie en schilderkunst, het driedimensionale beeld en het platte vlak, figuratie en abstractie elkaar voortdurend pootje lichten. De nieuwe beschilderde fotowerken die nu in galerie De Expeditie hangen, behoren tot het genre waarin hij uitblinkt: het Hollandse landschap. We zien vrij smalle, panoramische beelden van lang gerekte horizonnen, waarvoor vissersbootjes varen of waarop kleine huisjes zich aftekenen tegen indrukwekkende wolkenluchten de kerk in het midden, zoals het hoort. Het panorama, dat soms wel 3 meter lang is, is opgebouwd uit kleine, onregelmatig afgesneden kleurenfoto's die zorgvuldig tegen elkaar aan zijn geschoven en geplakt, of gezeefdrukt op doorzichtig glas. Dunne, golvend opgebrachte verflagen leggen een fijne nevel over alles heen en creëren een atmosfeer waarin alles ijl en waterig wordt. De grond verglijdt in de lucht zoals de lucht vervloeit in de zee. Of andersom, want vanaf het midden van het werk zijn de foto's ondersteboven opgeplakt, als reflecties in water. Wat is echt, wat spiegeling? Het doet er niet toe, want de schoonheid van dit alles maakt dat je deze bedriegelijke wereld accepteert met dezelfde spontaniteit waarmee je soms in Hollandse wolkenpakken de bergtoppen van de Alpen ziet.

Betoverend is dit Hollandse landschap, maar geruststellend is het niet. Daarvoor zijn luchten, nevels, grond en water te donker gekleurd. Paars, lila, grijs, de kleuren van winter en dood overheersen en als het wit opduikt, zoals bij de werken die de winterse `geestgrond' laten zien, de omgeploegde bollenvelden achter de duinen, dan lijkt het de grondnevels te binden tot vlaktes vol sneeuw en ijs. Wie daarop loopt vriest meteen vast, het oog voorgoed gericht op de stompe kerktoren in de verte.

Van Elk zou Van Elk niet zijn als hij het dubbelspel van de kunst niet zou laten zien. Dus heeft hij voor een op glas gedrukt zeelandschap een lange reep linnen gespannen waarop de beelden nog een keer zijn afgedrukt. De stof hangt in een flauwe bocht naar beneden, precies zoals bij een vroeg werk, The Specific Gravity of the Artistic Imagination. De verbeelding van de kunstenaar heeft haar eigen zwaarte. Bij Van Elk raakt ze nu aan onze diepste grond.

Ger van Elk, nieuwe transparanten en enig grafiek. T/m 24-11 in Galerie De Expeditie, Leliegracht 47, Amsterdam. Tel. (020)6204758. Open wo-za 10.30-18 u.