Tryaters nieuwe theater in hart Leeuwarden

Voor drie miljoen gulden heeft de Friese theatergroep Tryater een nieuw theater gekregen in Leeuwarden, compleet met `Grutte Seal' en `spilersromte'. Artistiek leider Jos Thie is in zijn nopjes. ,,We kunnen nu nog beter voor spelen voor de Friezen van groot tot klein.''

,,De sublimatie van menselijk geluk'', noemt Ben van der Knaap, zakelijk leider van het Friese toneelgezelschap Tryater, zijn werkkamer met uitzicht op het groen van het Leeuwarder Vijverparkje. Tryater, het enige professionele gezelschap van de provincie is eindelijk verkast. Jarenlang huisde het in een armoedige, donkere loods op een industrieterrein, nu bewoont het gezelschap een voormalig schoolgebouw, een monumentaal pand met uitzicht op de singel en op steenworp afstand van de binnenstad. Het nieuwe onderkomen, waar kunstacademie Vredeman de Vries ooit in gehuisvest was en dat ook dienst deed als werkruimte voor kunstenaars, is voor drie miljoen gulden verbouwd. Artistiek leider Jos Thie is in zijn nopjes met het nieuwe onderkomen. ,,We zijn vijf jaar op zoek geweest. Uiteindelijk konden we dit gebouw voor een symbolisch bedrag van de gemeente kopen. Een ideaal productiehuis'', meent hij. Naast kantoorruimten is het vooral een ,,werkpand'', stelt Thie. Er zijn repetitieruimtes, geluidsdichte werkplaatsen voor decorbouwers, twee zalen (de ene Grutte Seal, de vroegere gymzaal heeft een demontabele tribune met 200 plaatsen), een kostuumatelier (vanaf de straatkant zijn stropdassen en kostuums zichtbaar) en een spilersromte (artiestenfoyer). Het vroegere conciërgewoninkje is ingericht als gastenferbliuw (gastenverblijf) voor gastacteurs en -regisseurs. Trots toont Thie, sinds zeven jaar verbonden aan Tryater, de lichtbrug in de grote zaal, waar elke avond Wàt in theater met Johnny Kraaykamp jr. als gastspeler als feestelijke openingsvoorstelling wordt opgevoerd. Een onderwijsbureau waarmee Tryater theaterprojecten voorbereidt, huist eveneens in het pand. De Jeugdtheaterschool heeft een aparte ingang, een eigen kantine en drie grote oefen- en speelruimtes. De weg naar het begeerde eigen pand lag ,,met doornen bezaaid'', onthult Van der Knaap. ,,De gemeente gaf ons een pand met achttien kamers, zes te veel voor ons om alleen te exploiteren.'' Uiteindelijk werd woningbouwstichting BWL eigenaar van een deel van het gebouw en verhuurde dit drie jaar kostenloos, een voorwaarde van de gemeente aan de Jeugdtheaterschool. Dankzij het nieuwe pand zal het oudste toneelgezelschap van ons land zijn doel: spelen voor de Friezen van groot tot klein, nog beter kunnen verwezenlijken, verwacht Thie. Hij denkt aan openbare repetities en meer experimenteel theater. Tryater is sterk verankerd in de Friese cultuur en samenleving. Jaarlijks worden er 700 voorstellingen gegeven, voornamelijk in dorpshuizen, maar ook in schoolklassen. Bijzondere locatieprojecten waren Peer Gynt (in de Terschellinger duinen) en Abe! in het voetbalstadion van SC Heerenveen. Uit onderzoek blijkt dat het Tryater-publiek vooral bestaat uit mensen die anders zelden een toneelvoorstelling bezoeken. Een veelzijdig repertoire is een kenmerk van Tryater, dat een exploitatie heeft van 3,5 miljoen en dit jaar acht ton meer subsidie kreeg van de Raad voor Cultuur. Die omschreef het Friestalige theatergezelschap als ,,het best denkbare voorbeeld van hoe regionaal theater dient te functioneren''. Geroemd worden de artistieke prestaties, maar ook de sociale functie. Maatschappelijke ontwikkelingen, zoals zinloos geweld en recent conflicten, worden vertaald in laagdrempelig en toegankelijk theater. Nee! tegen geweld, naar aanleiding van de dood van Meindert Tjoelker in Leeuwarden in 1997, werd ruim 1000 keer opgevoerd in klaslokalen van alle middelbare scholen in Friesland. Met het onderwijsbureau maakte Tryater het onderwijs-theaterproject Walther P5, dat over conflicthantering gaat en wordt opgevoerd voor alle Friese 14-15 jarige leerlingen. Thie: ,,We willen een actieve rol spelen in de Friese samenleving. Met dit nieuwe pand zijn we daartoe nog beter in staat.'' Met de Jeugdtheaterschool van Hilde Mulder als buurman hoopt Thie op wederzijdse kruisbestuiving. Het Friese acteurtalent is, door het kleine taalgebied en het ontbreken van een toneelopleiding, niet dik gezaaid.

,,Onze toekomst ligt deels bij de jonge talenten van de Jeugdtheaterschool, die zich bij ons verder kunnen ontwikkelen'', verwacht hij. Thie, die zeven jaar bij Tryater werkt, zal het gezelschap nog tot eind 2003 leiden. Daarna vertrekt hij, een vantevoren afgesproken afscheid. ,,Een artistiek leider heeft niet het eeuwige leven. Bovendien heeft een gezelschap nieuwe impulsen nodig. Volgend seizoen werk ik mijn opvolger een jaar lang in.''