Sprookjesachtig wonen onder een glazen dak

Al eeuwenlang dromen architecten van glas. Zo probeerden veel ontwerpers van gotische kathedralen de geveldelen voor de glas-in-lood-ramen zo groot mogelijk te maken. Maar pas met de komst van gietijzer als bouwmateriaal konden architecten echt doorzichtige gebouwen maken, zoals het beroemde Crystal Palace van Joseph Paxton in 1851.

In de twintigste eeuw waren vooral modernisten als de Duitser Ludwig Mies van der Rohe verzot op glas. Voor Mies van der Rohe was glas, in combinatie met staal, het middel om zijn streven naar een architectuur die `beinah nichts' was te realiseren. Veel verder dan zijn beroemde Farnsworth House in de Verenigde Staten uit de jaren vijftig kon een architect niet gaan. Het vrijwel volledig transparant huis bestaat uit één opgetilde verdieping met vier glazen gevels, waarin alleen een gesloten blok in het centrum voor de wc en dergelijke de bewoners enige privacy biedt.

Het nu vrijwel voltooide glazen huis in Leerdam, gelegen langs de weg naar Geldermalsen, is een opzienbarende breuk met de glazen droomarchitectuur tot nu toe. Hier hebben de architecten, Gerard Kruunenberg en Paul van der Erve, niet gestreefd naar een maximaal maar naar een massaal gebruik van glas. In 1995 won het Amsterdamse duo het door de jubilerende Leerdamse CWL Koopwoningen uitgeschreven prijsvraag voor een huis dat zoveel mogelijk uit glas bestond.

Kruunenberg en Van der Erve vatte deze vraag heel letterlijk op door het glas massief toe te passen in het huis. Het idee voor hun huis, dat de naam Laminata kreeg, is simpel. Uitgangspunt was om een grote, twintig meter lange massa van grote aan elkaar gelijmde glasplaten twee delen te snijden en deze vervolgens te verschuiven, zodat er een open ruimte tussen de glasmassa's zou ontstaan. De massieve delen zouden worden uitgehold; de open ruimte tussen de twee delen moest door vier enkele glasplaten in drie delen worden verdeeld.

Tijdens de bouw bleek dit eenvoudige idee mede door de hoge kosten niet helemaal uitvoerbaar te zijn. Uiteindelijk is het glazen huis vervaardigd door elke van de in totaal 13.000 glasdelen in de fabriek op maat te laten snijden en deze op de bouwplek aan elkaar te lijmen. Ook het glazen dak, waarin het oorspronkelijk ontwerp voorzag, is vervangen door een iets hellend, houten dak.

Het was voor het eerst dat een dergelijk aantal glasplaten werden gelijmd. Het grootste probleem van Laminata was het vinden van een glaslijm die niet onder invloed van het daglicht bruin zou kleuren en het huis tot een modderig geheel zou maken. Uiteindelijk vonden Kruunenberg en Van der Erve deze in de Verenigde Staten.

Ondanks de aanpassingen en de moeizame bouw is het glazen huis een ronduit wonderlijk gebouw geworden. Laminata is de exacte tegenpool van Mies van der Rohe's Farnsworth House. Terwijl het glazen huis van Mies van der Rohe bestaat uit een open ruimte rondom een dichte kern, heeft Laminata een open ruimte (patio) in het midden met afgesloten ruimtes daaromheen. De glaswanden hebben slechts hier en daar enkele smalle ramen gekregen, zodat de bewoners die het huis onlangs kochten, van buiten vooral als schimmen zichtbaar zijn.

Hoogtepunt van het huis is de twintig meter lange gang die zich in een van de twee glasmassa's bevindt. Met het plafond van glas benadert deze ruimte het dichtst de oorspronkelijke glasdroom van Kruunenberg en Van der Erve. Doordat de glazen wanden van de gang in dikte variëren van 10 centimeter tot maar liefst 1,5 meter, laat de hoekige gang elke denkbare groentint zien, van wit-groen tot diep zwart-groen. In deze sprookjesachtige gang, die zich met niets in de al bestaande architectuur laat vergelijken, waant de bezoeker zich in een geheimzinnige onderwaterwereld. De slaapkamer is een vergelijkbare ruimte: hier maakt vooral het contrast tussen de immens dikke glaswand en het raam dat uit één enkele glasplaat bestaat grote indruk.

Het radicaal afwijkende gebruik van glas in Laminata heeft niet alleen gezorgd voor spectaculaire ruimtes, maar heeft ook praktische voordelen. Terwijl de gebruikelijke glazen huizen bij zonneschijn veranderen in ovens en op koude dagen niet warm te stoken zijn, is de isolatie van Laminata uitstekend. 's Zomers neemt de glasmassa de hitte op en 's winters houdt deze de kou buiten.

Wat ook aan de leefbaarheid van het glazen huis in Leerdam bijdraagt is dat het huis ook `gewone' ruimtes kent. De massa glazen platen zijn op een onderheide betonnen bak geplaatst waarin onder meer een doodnormale garage en atelier zijn ondergebracht. Ook de woonkamer en de entree die samen met de patio aan de ruimte tussen de twee glasmassa's innemen zijn mooie, maar vrij neutrale ruimtes. Zo hoeven de bewoners niet hun hele leven door te brengen in de spectaculaire ruimtes van hun experimentele huis dat wegens de hoge bouwkosten vermoedelijk niet gauw zal worden nagevolgd.

Laminata, glazen huis in Leerdam. Architecten: Kruunenberg en Van der Erve. Opdrachtgever: CWL Koopwoningen. Ontwerp: 1995. Voltooiing bouw: 2001. Bouwsom: 1,95 miljoen gulden.