KPN spreekt met twee monden

Scheepbouwer beloofde rust, maar KPN neemt radicale beslissingen. Dat gebeurt bovendien door een raad van bestuur waarvan de samenstelling onduidelijk is.

Rust in de tent. Dat is het eerste wat Ad Scheepbouwer beloofde toen vorige maand bekend werd dat hij de nieuwe bestuursvoorzitter van KPN zal worden. KPN werd te veel geleefd. Het werd weer tijd dat het bedrijf op eigen kracht keuzes zou gaan maken. Geen fusiegesprekken meer, geen overhaaste uitverkoop van belangen, maar eerst eens alle tijd nemen, was Scheepbouwers parool. ,,We gaan plannen maken en moeilijke beslissingen nemen die we pijnlijk nauwkeurig gaan uitvoeren.''

Waren de woorden van de aanstaande topman van KPN een afleidingsmanoeuvre? Tegen de verwachting in nam KPN vorige week afscheid van kroonjuweel KPNQwest. Met de verkoop van 4 procent van de aandelen werd feitelijk de controle over de glasvezeldochter overgedragen aan de Amerikaanse partner Qwest. Zonder overnamepremie. Dat is de prijs die KPN betaalde voor het vroegtijdig openbreken van een oud contract met de Amerikaanse partner. Die verbood verzilvering van het belang op korte termijn.

Het gedwongen ontslag van 4.800 werknemers, dat vanochtend werd aangekondigd, wringt eveneens met de time out die Scheepbouwer begin september voorspiegelde.

Met een versnelde uitvoering van een saneringsplan dat al een jaar geleden werd aangekondigd, streeft het bestuur van KPN naar meer kostenbesparingen. Samen met andere efficiencyverbeteringen levert de operatie vanaf 2003 een besparing van 700 miljoen euro per jaar op. KPN noemt het ,,absoluut noodzakelijk'' dat de reductie van het personeel sneller verloopt voor ,,de verdere schuldsanering en gezondmaking van het bedrijf''.

De schuldenlast van 22,8 miljard euro is de belangrijkste verwekker van KPN's ziekte. In de eerste zes maanden van dit jaar was KPN 770 miljoen kwijt aan rentelasten. Het drukt het concern in de verliezen waardoor het bedrijf verder inteert op zijn toch al magere buffers.

De schuldenlast is ontstaan tijdens het najagen van KPN's ambitie om in Europa mee te spelen met de grote jongens uit Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. De hoge aandelenkoers verleidde KPN tot de miljardenaankoop van het Duitse E-Plus en bijpassende UMTS-freqeuntie.

Bij de financiering is het fout gegaan. KPN wilde alles met zijn eigen hoog geprijsde aandelen betalen, maar dat is nauwelijks gelukt. Alle pogingen om de ziekte bij de wortel aan te pakken zijn eigenlijk gestrand. Een eerste aandelenuitgifte werd uitgesteld door fusiegesprekken met het Spaanse Telefonica. De fusie ketste af. Een tweede emissiepoging werd november vorig jaar zeer beperkt gehouden. De telecomkoersen waren inmiddels hard aan het dalen en menig concurrent was KPN al voorgegaan met de aanbieding van nieuwe aandelen. De beleggers hadden al genoeg gegeten.

Afgelopen voorjaar lekte het plan van een `claimemissie' uit, een aandelenuitgifte met zware korting voor de bestaande aandeelhouders. KPN hield zich stil. Op de markt werd de koers in elkaar gestampt. Zo erg, dat het niet meer mogelijk was om op deze manier de financiële weerbaarheid te versterken. KPN wilde de problemen vervolgens oplossen door een krachtenbundeling met een Europese partner. Maandenlange gesprekken met Belgacom lopen op niets uit.

Nu volgt de ontslaggolf.

Een oude vuistregel uit de consultancy is dat een afvloeiingsregeling een ton per werknemer kost. Uitgedrukt in euro's zal KPN daarmee een voorziening van 200 tot 250 miljoen euro moeten treffen. Op de beurs verdient het snijwerk van KPN zich sneller terug. Vanochtend werd KPN 260 miljoen euro meer waard.

Formeel heeft Scheepbouwer nog geen grip op de rust die hij op 10 september beloofde. De nieuwe topman is officieel nog in dienst van TPG. Bij KPN heeft hij de raad van commissarissen verlaten. Pas op 1 november volgt hij Paul Smits op. Tegelijkertijd blijkt hij de onderhandelingen met de ondernemingsraad te leiden. ,,Het is volgens mij inherent aan elke nieuwe bestuurvoorzitter dat hij voor zichzelf wil uitvinden of de huidige plannen ook zijn plannen zijn'', zei hij vorige maand. Werknemers hoeven echter niet te hopen op het terugdraaien van de plannen. Scheepbouwer is al begonnen.