`Geweld neemt op alle fronten toe'

Het kabinet wil de politiecapaciteit uitbreiden om de groeiende berg aangiften weg te werken. Een achterhaalde visie op het recherchewerk, vindt de Amsterdamse plaatsvervangend korpschef Joop van Riessen.

Nederland geldt internationaal als de ,,bananenrepubliek van West-Europa''. Joop van Riessen, plaatsvervangend korpschef van het regiokorps Amsterdam-Amstelland, heeft geen behoefte aan verhullend taalgebruik in het debat over de spiraal van criminaliteit en geweld in Nederland. ,,We kunnen het met die kwalificatie oneens zijn, maar dat is het beeld dat de ons omringende landen hebben. Dat komt door onze geografische positie in Noordwest-Europa, met onze infrastructuur die zo uitstekend faciliterend is voor drugshandel. En onze nieuwe cocaïnelijn in aanbouw, de Betuwelijn.''

Van Riessen spreekt in zijn hoedanigheid van voorzitter van de projectgroep Opsporing, die in opdracht van de Raad van Hoofdcommissarissen het rapport Misdaad laat zich tegenhouden opstelde. Een rapport over de berg onverwerkte aangiftes en de ontoereikende recherchecapaciteit. Met een pleidooi voor nieuwe recherchetechnieken, want de criminaliteit dreigt een onaanvaardbare omvang aan te nemen.

,,Formeel praten we over jaarlijks 1,1 miljoen aangiften, maar dat is alleen de geregistreerde criminaliteit. In de praktijk gaat het om zo'n 3 miljoen misdrijven. Het geweld neemt op alle fronten toe. Er is een andere samenleving met een andere bevolking ontstaan. Ik wil niemand angst aanpraten, maar we moeten constateren dat het genoeg is geweest. Er vallen te veel slachtoffers, er is te veel geweld en we gaan er te gemakkelijk mee om.''

U wordt op uw wenken bediend. De Tweede Kamer debatteert maandag over het voorstel van de ministers Korthals (Justitie) en De Vries (Binnenlandse Zaken) de politiecapaciteit met 8.000 man uit te breiden, om de achterstand in de opsporing weg te werken.

,,We praten over jaarlijks drie miljoen misdrijven, waarvan hooguit 10 procent terechtkomt in het opsporingscircuit. Een marginaal deel daarvan komt voor de rechter en leidt tot veroordelingen. Binnen de huidige recherchecapaciteit kan elke ambitie gerealiseerd worden, als er maar gelijk bij wordt gezegd welke ambitie dan even niet hoeft.

,,Sinds 11 september is terrorismebestrijding veel belangrijker geworden. Dat is voor een belangrijk deel normaal recherchewerk, het verzamelen van informatie. Kan de politie dat aan? Ja natuurlijk, in samenwerking met de BVD en andere inlichtingendiensten. Maar het is een kwestie van keuzes maken. Als ik vijftien man vrij maak voor terrorismebestrijding, zijn die niet beschikbaar voor andere zaken.

,,De ministers stellen voor de opsporingscapaciteit met 8.000 man uit te breiden, maar daarmee ben je er nog niet. Want stel dat het publiek verleid kan worden tot meer aangiftes, dan krijg je uiteindelijk toch nog lagere opsporingspercentages. Per saldo neemt de bulk niet af.''

Als meer opsporing niet werkt, wat dan wel?

,,Echte keuzes maken. Meer veiligheid heeft zijn prijs in het inleveren van privacy en vrijheid. Ik heb het over de acceptatie van nieuwe recherchetechnieken om criminaliteit te voorkomen. We moeten de activiteiten van criminelen blokkeren en hun netwerken verstoren. Dat hoort de grootste omslag in het politiewerk te zijn. De politie moet de potentiële boeven en hun bewegingen kennen, en ze daarop pakken. Geef hun het gevoel dat ze voortdurend over de schouder moeten kijken. Dat is een politietechniek die nog ontwikkeld moet worden. Weten volgens welke patronen ze werken en hen met die kennis uitroken.''

Wat u wilt vloekt met de individuele rechtsbescherming.

,,Het is de vraag hoe ver je daarin mag gaan. Mag je desinformatie verspreiden zodat je criminele processen en werkmethodes verstoort? Want dat hoort de nieuwe dimensie van het recherchewerk te zijn. Straatrovers aanspreken. Waarschuwen dat ze in de gaten worden gehouden. Verkeerscontroles houden op plekken waar straatrovers actief zijn. Dat is een discipline die tussen de oren van de politie moet komen. Niet alleen opsporen, ook tegenhouden.''

De wet verbiedt u nu op vuurwapens te controleren, ook in gebieden waar veelvuldig wapens circuleren.

,,Twee jaar geleden wilden we de trend tegengaan dat zware criminelen zich omringen met gewapende bodyguards. Op een gegeven moment controleerden we de inmiddels doodgeschoten topcrimineel Sam Klepper en zijn bodyguards in de PC Hoofdstraat op wapens. Kreeg ik een schrobbering van de Nationale Ombudsman. Ik begrijp dat binnen de kaders van de huidige wetgeving. Maar het is toch van de zotte dat mijn mensen geen criminelen mogen controleren op wapenbezit? De instructie om bodyguards aan te pakken is na de uitspraak van de Ombudsman weer ingetrokken. De politie mag automobilisten wel controleren op verkeerstechnische mankementen of alcohol, maar niet op wapenbezit. Dat is de praktijk.''

En wie gaat die praktijk doorbreken?

,,Dat `tegenhoudbeleid' hoort ook een politieke slogan te zijn. Maar in de nota van beide ministers wordt daar met geen woord over gerept. Verder viert overal vrijblijvendheid hoogtij. Wie er verantwoordelijk is voor het veiligheidsbeleid, op nationaal niveau en in het lokaal bestuur, is vaak niet duidelijk.

,,De overheid zou producenten kunnen verplichten hun producten met chips uitrusten, waardoor ze na diefstal onbruikbaar te maken zijn. Auto's bijvoorbeeld of gsm-apparatuur. In Amsterdam hebben we succesvol geëxperimenteerd met het bestoken van gestolen mobiele telefoons met sms'jes. Twee weken gelden heeft KPN haar medewerking gewoon stopgezet. Ze wilden hooguit vijf toestellen per dag zo bewerken, terwijl er tientallen per dag gestolen worden. Maar het bedrijf heeft geen economisch belang bij medewerking. En bij de overheid is er niemand die hen ertoe kan verplichten. Overal is vrijblijvendheid troef als het om veiligheid gaat.''

Afgelopen weekeinde bepleitte het college van procureurs-generaal de oprichting van een landelijk rechercheteam, omdat de huidige kernteams versnipperd opereren.

,,Dat stelden wij ook voor in ons rapport, Want de Nederlandse recherche is inderdaad een lappendeken. Dat komt omdat die kernteams het resultaat zijn van het zogenoemde prioriteitenbeleid van justitie. Voor iedere nieuwe prioriteit wordt weer een nieuw team opgericht.''

Heeft u na de terreuraanslagen in Amerika de publieke wind nu in de zeilen?

,,Ik merk dat er sinds die aanslagen meer draagvlak is voor verregaande maatregelen. Mensen zeggen uit onzekerheid: `Doe maar, ik voel me bang.' Maar angst mag geen leidraad zijn in het veiligheidsbeleid. We willen geen land waar op iedere hoek een agent met een machinegeweer staat. Maar we willen ook het huidige criminaliteitsniveau niet. In alle debatten, of het nu gaat over de controle op vuurwapens of over de invoering van een legimitatieplicht, draait het steeds om één vraag: hoe houden we de criminaliteit in een vroeg stadium tegen?''