Geen angst meer voor rol van zondebok

Joodse jongeren zijn meer dan hun ouders geneigd zich te verdiepen in hun achtergrond. Nu de oorlogsdreiging is weggezakt, durven zij af te wijken van de massa.

Hoe jonger, hoe joodser. De naoorlogse generatie joden in Nederland viert vaker joodse feesten en houdt zich meer aan de joodse gebruiken dan de generatie voor hen, blijkt uit het onderzoek De Joden in Nederland anno 2000. ,,Dat is ook zeker mijn ervaring'', zegt Menachem Sebbag, de enige jongerenrabbijn in Nederland. Sebbag is zelf 33 jaar, en kent dus, zegt hij, de manier waarop joodse jongeren leven heel goed. ,,En ik ben daarnaast fulltime begrafenisondernemer bij het joodse begrafeniswezen in Amsterdam, dus ik kom ook veel in contact met de oudere generaties.''

Sebbag ziet twee oorzaken voor de trend. Ten eerste, zegt hij, is het tegenwoordig heel gemakkelijk om informatie over `joodse zaken' te vinden. Over waar wat te doen is – joodse jongerenorganisaties als Moos en Ijar hebben hun eigen websites – maar ook allerlei uitleg over joodse feesten en tradities. ,,Op internet kun je alles vinden. Vijftig jaar geleden stelde je je vragen over het jodendom aan oma of opa en dan kreeg je misschien maar een half antwoord. En doordát informatie nu zo beschikbaar is, wordt ook weer de interesse gestimuleerd.''

Daarnaast speelt volgens hem natuurlijk de invloed van de oorlog mee. ,,De generatie die de oorlog heeft meegemaakt ervaart het naleven van de tradities soms nog als gevaarlijk'', merkt Sebbag. ,,Dat je joods bent is één ding, maar als je je ook joods gedraagt, loop je het risico dat je erdoor in moeilijkheden komt, denkt die oudere generatie. Dat je niet goed in de maatschappij past, dat je snel tot zondebok wordt uitgeroepen.''

David Kat (30), een liberale joodse jongen uit Amsterdam, noemt nog een andere oorzaak voor de toename van joodse activiteiten. ,,De vorige generatie bestond natuurlijk uit heel weinig mensen, en wij zijn kinderen van babyboomers. Nu alleen daardoor al meer variatie aan activiteiten mogelijk is doen mensen meer. Je merkt dat een latente vraag daarnaar reëel kan worden. Het is een positieve spiraal.''

Volgens Kat, die zelf actief is geweest binnen de jongerenvereniging Moos, hoeft het daarbij niet per se om religieuze activiteiten te gaan. ,,Religie ligt soms nogal moeilijk. De sociale, educatieve of intellectuele aspecten zijn vaak belangrijker: samen actief joodse dingen doen. Joden kennen ook geen kluizenaars.''

Kat noemt als voorbeeld dat joodse jongeren bij Moos gezamenlijk de Tora gingen lezen en becommentariëren. ,,Veel mensen vonden dat veel te religieus, dat vonden ze nergens voor nodig. En dat terwijl we op een heel onderzoekende manier met godsdienst omgingen. Het jodendom is echt een dialoog; Israël betekent letterlijk `hij die worstelt met god'.''

Yair van der Wieken (27), in 1995 één van de oprichters van Moos en degene die de Tora-lezingen organiseerde, vertelt dat het gebrek aan spiritualiteit dat hij bij andere joodse jongeren ziet hem soms wel erg tegen de borst stuit. ,,Dat is toch jammer, dat je een geloof hebt en dat dat dan heel plat wordt beleefd. Als het bijvoorbeeld gaat om het zoeken naar een joodse partner, dan wegen voor de meeste mensen de sociale aspecten daarbij veel zwaarder dan de spiritueel-religieuze aspecten. Ik ben zelf ook geen gelovig mens, ik geloof niet dat God bestaat, maar ik vind het wel leuk om iets te leren en om daar dan over te praten.''

Jongerenrabbijn Sebbag merkt die vervlakking ook op. Maar hoewel hij uit een orthodoxe familie komt en Van der Wieken liberaal is, lijkt Sebbag er toch minder moeite mee te hebben. ,,Dat godsdienst tegenwoordig minder als zware opgave wordt gezien en meer als relaxed en leuk, dat geldt voor alle religies, niet alleen voor het jodendom. Daar is niets aan te doen, de maatschappij verandert nu immers zó snel.'' Hij praat daar vaak over met jonge joden en hun ouders, en dan blijkt de generatiekloof op dat punt heel makkelijk op te lossen. ,,Eén of twee gesprekken en iedereen begrijpt elkaar weer.''

Zeventig procent van de orthodoxe joden houdt zich ook helemaal niet meer aan de strenge orthodoxe regels, vertelt Sebbag. Maar dat religie nu veel vrijer beleefd wordt, vindt hij prima. ,,De manier waarop religie vroeger aan mensen werd opgelegd was niet in de geest van het jodendom. Bovendien, die vrijheid mag dan in eerste instantie betekenen: `ik hoef aan niemand verantwoording af te leggen over mijn gedrag', maar de volgende stap kan zijn: `ik mag er voor kiezen om mezelf binnen mijn religie grenzen op te leggen'.'' En dan gaat het jodendom weer de kant op die het op zou moeten gaan, vindt de rabbijn: ,,Godsdienst moet mensen niet ongelukkig maken en beperken, maar ervoor zorgen dat ze zich kunnen ontplooien.''

En op dat punt zijn Kat, Van der Wieken en Sebbag het wel weer heel erg eens. ,,Veel mensen ervaren hun religie als een keurslijf'', denkt Kat. ,,Maar het jodendom heeft niets beklemmends. Het is meer een touw dat gespannen is langs een moeilijk pad in de bergen, iets wat richting geeft.''

En mooie boodschappen biedt, vult Van der Wieken aan. Boodschappen die belangrijk zijn om over te brengen – zoals hij deed toen hij lesgaf aan kinderen op de Liberaal Joodse Gemeente. ,,Ik ben overtuigd vegetariër, en het feit dat het jodendom, 3500 jaar oud, al zegt dat je goed moet zijn voor dieren, dat je de last van hun schouders moet nemen als die te zwaar is – dat vind ik mooi.''

Natuurlijk, er zitten ook mooie dingen in de islam en in het christendom, haast Van der Wieken zich te zeggen. ,,Ik kan niet zeggen dat het jodendom beter is. Ik had ook als boeddhist geboren kunnen zijn. Maar ik ben toevallig als jood geboren.'' Kat denkt daar exact hetzelfde over: ,,Ja, het is een twist-of-fate dat ik als jood geboren ben. Maar het jodendom biedt zóveel, alle behoeften die ik heb kan ik erin vinden. Waarom zou ik elders zoeken?''