Duizend getuigen shoah op video

Wijlen journalist Jaap van Meekren is een van de duizend Nederlandse getuigen van de shoah die op video te zien zijn in het Joods Historisch Museum.

De getuigenissen van de Nederlandse Shoah-overlevenden zijn teruggebracht. In het Joods Historisch Museum (JHM) in Amsterdam werden op die manier de ongeveer duizend videotapes verwelkomd, die zijn verzameld onder de vlag van de Survivors of the Shoah Foundation Visual History Collection. De Shoah Foundation zetelt in Los Angeles in de Verenigde Staten. Vanaf volgende week zijn de tapes voor het Nederlandse publiek toegankelijk.

Nederland is hiermee het eerste land, buiten de VS, waar de Shoah-files zijn te zien. Dit omvangrijke visuele archief maakt deel uit van een door de Amerikaanse cineast Stephen Spielberg gestart project. Spielberg begon de Shoah Foundation in 1994, met als doel het vastleggen van getuigenissen van holocaust slachtoffers. Aanleiding was zijn film Schindler's List over de manier waarop Schindler joden wist te redden van de transporten naar de vernietigingskampen van de Nazi`s. Een deel van het materiaal is al te zien in het Simon Wiesenthal Centrum in Los Angeles.

Meer dan 51.000 getuigenissen in 32 talen van de holocaust overlevenden en getuigen in 57 landen zijn inmiddels vastgelegd. Het merendeel is afkomstig van joodse slachtoffers. Maar ook zigeuners, homoseksuelen, Jehova getuigen, mensen die joden hebben geholpen en politieke gevangenen hebben hun bijdrage geleverd. Het is de bedoeling dat dit archief gebruikt gaat worden zowel voor wetenschappelijke en educatieve doeleinden als voor individuele bezoekers van het JHM.

Elk interview bestaat uit vier of vijf videobanden van dertig minuten. De interviews zijn niet gemonteerd. Op een computer in de bibliotheek kan de bezoeker door het invullen van een vragenlijst gericht zoeken. Zo kan hij een overzicht krijgen van, bijvoorbeeld, alle na 1920 geboren mannen uit Amsterdam, die een dodenmars hebben overleefd. Er kan ook worden gezocht op achternamen, geboorteplaatsen of concentratiekampen. Een zoekprogramma brengt de relevante video's aan het licht en die kunnen vervolgens in een van de twee videokamers worden bekeken. Het is gezien de beperkte ruimtelijke faciliteiten op het JHM aan te raden een afspraak te maken, aldus een medewerker van het JHM. Het is uiteindelijk de bedoeling dat de Shoah-files in alle 57 landen waar ze zijn opgenomen terecht zullen komen.

Stephen Spielberg was niet aanwezig, maar had een videobrief opgestuurd. In een spencer en een leren jasje sprak hij de hoop uit dat dit archief wereldwijd een wapen kon worden tegen `intolerantie, vooroordeel en vooringenomenheid'.

Op de inauguratie van de Nederlandse Shoah-files memoreerde Douglas Greenberg van de Shoah Foundation in Los Angeles, dat 78 procent van de joden in Nederland door de Duitsers werd weggevoerd – het hoogste percentage van alle door de nazi's bezette landen, voegde hij daaraan toe.

Ook werd een korte film vertoond. Voor dit ontroerende filmpje werd gebruik gemaakt van fragmenten uit de getuigenissen van presentator Jaap van Meekren en Bastiaantje Meijer. Mevrouw Meijer, de latere `onderduikmoeder' van Van Meekren, vertelt hoe zij meemaakte dat Jaap naar een niet-bestaand onderduikadres werd gestuurd. De man die Van Meekren een onderduikadres had beloofd, durfde niet de tram in te gaan met iemand, die er zo joods uitzag als Van Meekren. ,,Jaap zag er zo vogelvrij uit'', zei Meijer. In de slotscène van de film zitten Van Meekren en Meijer samen. ,,Echte helden zijn er niet zo veel'', zegt Van Meekren, ,,Maar zij is er één''. Meijer en Van Meekren zijn inmiddels overleden. Hun volledige getuigenissen zijn nu te zien en te horen in het Joods Historisch Museum.