De boemerang van Scheepbouwer

De consument was al neerslachtig, en nu kapseist ook het vertrouwen van de ondernemers. Gisteren rapporteerde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dat de Nederlandse consument weliswaar iets positiever is dan direct na de aanslagen in New York en Washington, maar dat het vertrouwen niettemin is gekelderd ten opzichte van voor 11 september.

Vanmorgen werd het nieuws aangevuld met het producentenvertrouwen. Dat vertoonde in september een daling die even hevig is als tijdens de Azië-crisis drie jaar geleden. Verschil is dat het niveau waarop dat vertrouwen nu is terechtgekomen lager is dan toen: het is vergelijkbaar met 1994, het jaar dat de economie opklom uit het conjunctuurdal van twee jaar daarvoor.

De datum 11 september staat nu al te boek als een breuklijn. Dat is maar ten dele terecht. De afkalvende economische groei was al eerder zichtbaar. In de VS en in Nederland.

Vanmorgen bleek bijvoorbeeld dat de Nederlandse consumptieve bestedingen in juli al waren ingezakt tot een groei van 1,6 procent op jaarbasis. Bovendien is sinds vandaag de kans groot dat 11 september voor Nederland niet het enige breekpunt wordt. Bekend is dat massa-ontslagen een flinke deuk slaan in het vertrouwen. Bij DAF gebeurde dat. Bij Fokker ook. Het nieuws dat KPN 4.800 mensen wil ontslaan, zal er stevig inhakken. Pre-KPN zal het vertrouwen anders zijn dan post-KPN.

Nu is er dit jaar wel meer aangekondigd: Philips schrapt bijvoorbeeld ook duizenden arbeidsplaatsen. Maar dat is voor een deel retoriek: het plan zelf onderstreept voor beleggers de daadkracht van de bestuurders. Het schrappen van banen kan vervolgens door natuurlijk verloop, door de verkoop van dochters of andere, zachtere, middelen plaatsvinden.

KPN is andere koek. 4.800 banen. Allemaal in Nederland. Voor het eind van het jaar. Met een onzeker sociaal plan. Dat is een harde, en als hard bedoelde boodschap. Hoewel het niet onwaarschijnlijk is dat ook hier de soep minder heet zal worden gegeten dan hij wordt opgediend, moet het effect niet worden onderschat. Het beeld van de kostwinner die thuis op de bank voor de tv-camera's zijn ontslagbrief opent, kan desastreus werken op het consumentenvertrouwen.

De nieuwe KPN-baas Ad Scheepbouwer zal daar rekening mee moeten houden. Zijn concern haalt nog steeds de bulk van de inkomsten uit Nederland. Wat is de eerste reactie van de consument op de moedwillige vertrouwensschok die KPN door het land jaagt? Bezuinigen op de meest luxe uitgaven. Mobiel bellen, bijvoorbeeld.