Ziekenzorg ten onder aan management

Het Slotervaartziekenhuis was ooit bedoeld voor armlastige Amsterdammers. Door mismanagement, dure adviseurs en halfbakken privatisering hangt de kliniek nu sluiting boven het hoofd.

Een ziekenhuis zonder bedden is geen ziekenhuis, zegt maagdarmspecialist Pleun Snel van het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis.

Als hij bij een patiënt darmpoliepen moet verwijderen, kan de darm geperforeerd raken. Dan moet er een operatiekamer bij de hand zijn, en een bed om de patiënt een nacht te houden. Dat kan niet als het ziekenhuis wordt omgevormd tot polikliniek en dagbehandelingscentrum, zoals de Commissie-Simons recentelijk adviseerde. De directie en specialisten zelf hebben daarom een alternatief plan bedacht, met een diagnose- en behandelcentrum en op hetzelfde terrein een `zorghotel'. Vandaag liet minister Borst van Volksgezondheid per brief aan de Tweede Kamer weten eerst meer zekerheid te willen hebben over de financiële exploitatie van het ziekenhuis voordat ze over het lot ervan besluit.

Het had nooit zo ver hoeven komen, zeggen de specialisten en interim-directeur Paul Sturkenboom. Dat de kliniek met sluiting wordt bedreigd, komt volgens hen door mismanagement. Ook minister Borst spreekt in haar brief van ,,een bestuurlijk disfunctionerend ziekenhuis''.

Het Slotervaartziekenhuis werd in 1976 opgericht als gemeenteziekenhuis, dat veel sociaal zwakkeren onder zijn patiënten telde. Het ziekenhuis heeft vierhonderd bedden en is toonaangevend in geriatrie, reuma, neurochirurgie en aids. De laatste directeur, Lucas Vennemann, vertrok in februari van dit jaar, na twintig maanden, vlak voor een spoedzitting die de specialisten van het ziekenhuis tegen hem hadden aangespannen bij de Ondernemingskamer. Ze eisten het vertrek van Venneman wegens ,,financiële en bestuurlijke chaos'', zo blijkt uit de rapportage van advocatenkantoor Korvinus & Knoops. Venneman heeft het ziekenhuis bijna een miljoen gulden gekost aan salaris en gouden handdruk. In de overdracht aan zijn opvolger schrijft Venneman dat hij is teruggetreden, opdat ,,een aantal zich luidkeels verzettende specialisten de wind uit de zeilen [wordt] genomen.''

,,Het ziekenhuis sluit niet door mij'', zegt Vennemann desgevraagd. ,,Er vielen lijken uit de kast.'' Hij doelt op het begrotingstekort van 7 miljoen gulden dat hij na zijn aantreden ontdekte. Toch laat hij, zo schrijft hij in de overdracht, een ,,zeer nijpende financiële positie'' achter. Toen zijn opvolger Sturkenboom aantrad, was er geen krediet om de salarissen te betalen, en was er tien maanden niet gefactureerd. De accountant schrijft in de accountantsverklaring dat hij ,,gegeven de aard van de gebreken in de administratieve organisatie'' geen oordeel kan geven over ,,de getrouwheid van de jaarrekening [over 2000]''

De negatieve exploitatie is inmiddels weer positief. Sturkenboom ontbond onmiddellijk de contracten met meer dan 25 adviesbureaus. Volgens het grootboek van het Slotervaartziekenhuis gaf Vennemann in 20 maanden tijd 10.680.964 gulden uit aan deze interim-management, advies- en PR-bureaus. Vennemann betwist dat deze informatie juist is, hij schat de totale kosten op 4 miljoen gulden. ,,Bij normaal beleid'', zegt Sturkenboom, ,, en zonder al die externen had Venneman 11 miljoen in zijn zak gehad.''

De medische staf klaagde dat ze geen inzicht in de cijfers kregen. Volgens een rapport van Sibbing & Wateler ontbrak het aan ,,voortgangscontrole over de inkomsten en uitgaven''. Het bureau adviseerde Vennemann om een commissie in te stellen, zodat ,,wordt voorkomen dat de medische staf niet is/wordt geïnformeerd over de financiën.'' Internist Brandjes: ,,Vennemann nam de beslissingen in zijn eentje, de medische staf en de directieraad kwamen er niet meer aan te pas.''

,,Amokmakers'', zegt Vennemann over een aantal specialisten. ,,In het Slotervaart heerst nog de cultuur van een oud-gemeentelijke dienst. Een aantal specialisten wilde hun eigen koninkrijk behouden.''

Onder de medische staf rees het vermoeden dat directeur Vennemann op `personenjacht' was. Er stonden inderdaad mensen op de nominatie om het veld te ruimen, zo bevestigt organisatieadviseur Boudewijn de Greve hun vermoeden. Het zou gaan om mensen die `te dure zorg produceerden' of `te veel aan de kant van de dokters stonden'. In januari 2000 kreeg De Greve het verzoek van Vennemann om als gedelegeerd bestuurder aan te treden. Toen de gronden voor het ontslagplan in twijfel trok, werd de opdracht weer ingetrokken.

Vennemann ontkent dat zo'n plan bestond. Ook ontkent hij dat hij deed aan dossiervorming. Wel hebben de `amokmakers' een keur aan brieven van hem ontvangen. ,,Ontoelaatbaar'', schrijft Vennemann aan internist Brandjes als die – met bericht – afwezig is geweest op een vergadering. ,,Ik neem dit dan ook zwaar op onder het motto `eens, maar nooit weer'.'' Brandjes trad terug uit de directieraad, omdat hij zich geïntimideerd voelde. De controller vertrok, het hoofd personeel en organisatie vertrok, en Venneman stelde een kritische manager op non-actief omdat ze niet zou functioneren. De manager werd door de rechter in het gelijk gesteld, kreeg vervolgens opdrachten die niet binnen haar functie pasten en werd alsnog overspannen.

In mei 2000 zegde de medische staf het vertrouwen in Vennemann op. Daarop tekende Vennemann een geheim convenant met twee specialisten, waardoor Vennemann ermee instemt om gezamenlijk de bezuiniging aan te sturen. ,,Vennemann zal zich tijdens het proces niet beroepen op zijn statutaire rol als bestuurder'', staat er in het document. De raad van toezicht, die lucht kreeg van het convenant, liet de bestuurlijke impasse voortbestaan.

Voordat Vennemann naar het Slotervaartziekenhuis kwam, gaf hij leiding aan de gehandicapteninstelling 's Koonings Jaght. Ook daar had hij problemen met medewerkers, zo meldt de regionale krant De Gelderlander. Het personeel durfde niet vrijuit te spreken, de ondernemingsraad (OR) vroeg vergeefs inzage in de financiën, de voorzitter van de OR stapte op.

Vennemann ontkent dat er problemen waren. Hij werd door het toonaangevende bureau Egon Zehnder geworven voor het Slotervaartziekenhuis. ,,De headhunter en de raad van toezicht hebben daarmee een onzinnig risico genomen'', zegt organisatieadviseur De Greve. ,,Een gehandicaptencentrum is niet te vergelijken met een zo gecompliceerd topziekenhuis.''

Toch zijn de problemen van het Slotervaartziekenhuis niet alleen aan Vennemann te wijten, zegt interim-directeur Sturkenboom. Bij de privatisering van het ziekenhuis, in 1997, zijn dingen misgegaan. Zo werden de bezittingen door de Stichting Slotervaartziekenhuis overgenomen van de gemeente voor de boekwaarde van 136 miljoen gulden, een viervoud van de werkelijke waarde. Verder bestaat er een onopgelost conflict over de erfpachtsom, die door de gemeente werd vastgesteld op 14 miljoen, maar waarvan VWS maar de helft wilde betalen en het ziekenhuis de rest bijpaste.

De raad van toezicht, onder voorzitterschap van de burgemeester van Gorinchem P. IJssels, wist van de problemen maar greep pas in toen zowel Venneman als de raad van toezicht persoonlijk aansprakelijk werden gesteld. Voorzitter IJssels wil geen commentaar geven.