Zandspruit wil geen Zimbabweanen

Zuid-Afrika kampt met werkloosheid en wil het liefst de talrijke Zimbabweaanse arbeiders kwijt. Stank voor dank, vindt Zimbabwe, ,,na al onze hulp in de strijd tegen apartheid.''

Ze werken langer voor minder geld. Ze zitten tot over hun oren in de criminaliteit. Ze pikken de banen in van de lokale bevolking, die het toch al niet zo breed heeft. De woorden die sommige bewoners van de Zuid-Afrikaanse krottenwijk Zandspruit ten westen van Johannesburg gebruiken om hun buitenlandse buren te beschrijven, verschillen niet veel van de taal van xenofoben waar ook ter wereld.

Hun daden wel. Zondag ging het mis. Een uitzinnige groep Zuid-Afrikanen klopte aan bij de Zimbabweaanse bewoners van de township. Wegwezen was het advies. Tijd om hun spullen te pakken kregen de meesten niet. 74 hutten gingen in vlammen op, 124 andere werden geplunderd. De politie greep in met rubberkogels en arresteerde 24 amokmakers.

Maar voor de Zimbabweanen was het kwaad al geschied. Gisteren klopten ze aan bij het lokale politiebureau, voor onderdak. Een riskante onderneming want naar verluidt zijn veel van de bewoners van Zandspruit illegaal. Maar een goed excuus voor het ontbreken van de juiste papieren was voorhanden. Die waren immers verbrand. Toen de politie de deuren wijd openhield kwamen er meer. Nog eens vijfhonderd zijn onderweg. ,,Kan de regering mij vertellen waar ik met deze mensen heen moet'', vroeg politiewoordvoerder Terry-Ann Booyse zich af.

Een schietpartij tussen een Zuid-Afrikaan en een Zimbabweaan, meer dan een maand geleden, zou de directe aanleiding zijn geweest voor de onrust. Maar het incident staat niet op zichzelf. Emigranten uit de rest van Afrika hoeven in Zuid-Afrika niet op veel sympathie te rekenen. De Zuid-Afrikaanse kranten staan dagelijks vol met verslagen over geweld tegen buitenlanders.

Vooral in buurland Zimbabwe zullen de gebeurtenissen met grote argwaan worden bekeken. Vanuit Harare kwamen de afgelopen week woedende reacties op Zuid-Afrika's voornemen om vijftienduizend Zimbabweaanse landarbeiders terug naar huis te sturen. Hoewel de Zuid-Afrikaanse autoriteiten de beslissing voorlopig hebben uitgesteld kon het volgens de Mail and Guardian niet verhinderen dat achtduizend Zimbabweanen al aan hun weg terug zijn begonnen.

Het idee van de deportatie kwam uit de koker van de Zuid-Afrikaanse immigratiedienst, die zo banen hoopt te kunnen scheppen in een land waar hoge werkeloosheid heerst, vooral op het platteland. Stank voor dank noemde een Zimbabweaanse woordvoerder dat, ,,na al onze hulp aan de strijd tegen apartheid.''

President Mugabe van Zimbabwe zag in de aanstaande terugkomst van zijn onderdanen een reden om nieuwe landbezettingen aan te kondigen. De landarbeiders moeten toch ergens onderdak en werk vinden, redeneerde hij. Maar deze rechtvaardiging van zijn landpolitiek is Mugabe nog niet gegund. Het ministerie van Binnenlandse Zaken in Pretoria heeft de verblijfsvergunningen van de landarbeiders verlengd na smeekbedes van de Zuid-Afrikaanse boeren. Het wegsturen van de Zimbabweanen zou hun bedrijf volledig ruïneren. Wie moet het werk anders doen?