In VS is vliegtuig geen bus meer

Alles werd al minder in de luchtvaart, maar na 11 september is het dramatisch minder geworden. Uit alle macht proberen de Amerikaanse maatschappijen de reizigers weer te laten vliegen.

United Airlines durft het weer aan: adverteren, maar heel zachtjes. Vliegen is geen vanzelfsprekend product meer. Amerika's een na grootste luchtvaartmaatschappij (na American Airlines) verloor twee toestellen in de 11 september-ramp en kampt sindsdien met een nijpend gebrek aan reizigers en winst.

De grote Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen vliegen laag over de afgrond. Hun financiën waren al zorgelijk vóór de aanslagen, maar sindsdien hebben zij een paar dagen aan de grond gestaan en herstelt het luchtverkeer zich maar heel geleidelijk. De laatste twee weken stagneerde zelfs dat voorzichtige herstel.

Volgens de jongste cijfers van de Air Transport Association, de organisatie van Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen, verdienden de maatschappijen in september 45 procent minder dan in de maand ervoor. Er vlogen 32 procent minder mensen, die gemiddeld 19 procent minder voor hun kaartje betaalden. Per stoel werd 30 procent minder verdiend. Zelfs nadat zij eenvijfde van hun vluchten hebben geschrapt vullen de luchtvaartmaatschappijen nog maar 57 procent van de stoelen. Dat is de slechtste beladingsgraad sinds 1994. Verwacht wordt dat American Airlines – net als United met twee toestellen rechtstreeks betrokken bij de aanslagen op 11 september – vandaag zware verliescijfers zal bekendmaken.

De Amerikaanse overheid heeft 15 miljard dollar (ruim 37 miljard gulden) aan noodhulp toegezegd. De maatschappijen klagen dat die subsidie te langzaam wordt uitgedeeld. Andere bedrijfstakken in nood klagen over bevoordeling. Maar zelfs met het geld hebben verschillende grote luchtvaartmaatschappijen moeite het hoofd boven water te houden. United heeft bij beurstoezichthouder Securities and Exchange Commission (SEC) al een formele waarschuwing ingediend dat het gevaar van faillissement reëel is. Dat had de directie de bonden al eerder verteld, maar nu wordt de indruk gewekt dat het menens is, en niet alleen maar een drukmiddel om de bonden tot loonconcessies te bewegen.

In zijn waarschuwing aan de SEC zegt United-bestuursvoorzitter James Goodwin dat de kosten de inkomsten overtreffen, net als vóór 11 september. Het probleem is alleen toegenomen met een factor vier. ,,We bloeden geld. Dat moet snel stoppen, anders bloeden we volgend jaar dood.''

Het grote publiek krijgt een iets ander beeld voorgeschoteld. In drie tv-spots spreken United-werknemers hun vertrouwen uit in de maatschappij. ,,Wij hebben een klap gekregen, maar we komen er weer bovenop'', zegt een piloot. De toon is soft-heroïsch, de stijl documentair. ,,We zijn Amerikanen en we laten ons hier niet klein door krijgen.''

Het is volgens de United-directie een poging het vertrouwen in de maatschappij te bevorderen en het publiek subtiel aan te moedigen weer te vliegen. De cockpitdeuren van de meeste vliegtuigen zijn intussen kogelvrij en onneembaar, de controle op de luchthavens haalt nu ook nagelknippers en plastic messen eruit, dus waar blijft u?

De favoriete klant van de luchtvaartmaatschappijen, de zakenreiziger, blijkt vaker thuis te blijven en per video te vergaderen. Kortingen tot 50 procent op business class kaartjes veranderen daar betrekkelijk weinig aan. Intussen beknibbelen de maatschappijen op van alles: broodjes, drankjes, warme doekjes. En zelfs op zoetstof en koffiecreamer in poedervorm. Maar dat heeft te maken met de nieuwe fase van de oorlog: de angst voor antrax. Dat is het laatste waar de luchtvaartmaatschappijen op zitten te wachten.