`Boom Eindhoven is bos geworden'

De economie van de regio Eindhoven kent hoge pieken en diepe dalen. Een rondrit met de burgemeester: `U hoort hier geen zielige geluiden.'

De economie van de regio Eindhoven is een geval apart: hoge pieken en diepe dalen. De monocultuur van technologische industrie is sterk gericht op export. Dat maakt de regio sterk als het goed gaat in de wereld, dat maakt haar extra kwetsbaar als de economie inzakt. De vraag is nu: hoe gaat het in de regio Eindhoven na de onheilstijdingen van Philips (12.000 banen verdwijnen wereldwijd) en ASML (1.400 banen wereldwijd)? Die vraag moet je stellen aan burgemeester Welschen, wordt in Eindhoven gezegd: ,,Die man is enorm betrokken.'' De burgemeester wil die vraag best beantwoorden met een rondrit door de stad.

,,Even dachten we dat we nooit meer nieuwbouw hoefden neer te zetten'', zegt Welschen als zijn dienstauto stilhoudt bij Flight Forum, een bedrijventerrein in aanbouw, vlakbij luchthaven Welschap. ,,Door de reorganisatie van Philips is er een miljoen vierkante meter bedrijfsgrond op de markt vrijgekomen. Een miljoen vierkante meter. Dat is veel hoor. Maar kijk, we bouwen toch volop.'' Op het terrein staat een zilveren loods die ASML – ondanks de ontslagen – evengoed heeft gebouwd voor een nieuw logistiek centrum.

Welschen – vanaf 1992 burgemeester in Eindhoven – is een burgemeester die het over `we' heeft als hij het bedrijfsleven bedoelt. ,,Dat komt omdat wij hier in de regio zo ontzettend intens samenwerken'', zegt Welschen. Er is, zegt hij, een circuit van mensen van overheid, bedrijfsleven en wetenschap dat elkaar goed kent en onderling ,,pijlsnelle verbindingen'' heeft. ,,Sommigen noemen dat typisch Brabants en verwerpelijk. Dat vind ik niet. Het is niet in de sky-box van Philips dat we met elkaar praten.'' De voorzitter van de Technische Universiteit gaat met de burgemeester mee naar Den Haag om te lobbyen voor een nieuwe TNO-afdeling. En de voorzitter van de Kamer van Koophandel waarschuwt als er ,,ergens een visje om de haak zwemt''. Gezamenlijk hebben zij ervoor gekozen de regio op de kaart te zetten als dé plaats voor technologische industrie en kennisindustrie. Welschen: ,,De meeste steden willen alles. En dienstverlening, en toerisme, en schone industrie. Regio's zouden zich veel sterker moeten profileren. De competitie moet tussen Europese regio's gaan en niet tussen Nederlandse steden.''

Maar ter zake nu. Het is nog onduidelijk hoeveel van de ontslagen van Philips en ASML in Brabant zullen vallen, maar dat ze vallen is zeker. Bij hen en bij hun toeleveranciers. Bovendien, vanaf maart dit jaar verdwenen al 3.000 banen in de regio Eindhoven, vier procent van het industriepersoneel. En de vraag was: hoe gaat het nu met de regio Eindhoven?

Het antwoord van Welschen begint in 1993, bij de crisis van Philips en het faillissement van DAF. Toeleveranciers van beide bedrijven vielen als dominostenen om en 40.000 werknemers kwamen op straat te staan. ,,De bouwkranen verdwenen uit de stad'', zegt Welschen, ,,en PSV hield op om automatisch kampioen te worden, maar dit terzijde.'' Op dit dieptepunt vonden noodgedwongen bedrijfsleven, overheid en universiteit elkaar. Gezamenlijk bedachten ze projecten die in aanmerking kwamen voor subsidie uit Brussel.

In totaal kwam er bijna een half miljard gulden aan deze zogenoemde Stimulus-gelden binnen. Doel: de regio minder afhankelijk maken van de grote bedrijven. Voorbeeld: een aantal bedrijven vormen een nieuw cluster en bedenken – met behulp van de universiteit – een nieuw concept. Dat kan variëren van het maken van bedarmpjes voor het ziekenhuis tot de ontwikkeling van een productielijn voor wegwerpcontactlenzen. Om de economie te stimuleren storten 32 omliggende gemeenten sinds de crisis nog altijd 11,50 per inwoner per jaar in de kas van de ontwikkelingsmaatschappij De Rede.

Het gaat nu dan ook prima in Eindhoven is de boodschap vanuit de burgemeestersauto. Zie het terrein waar de Philips High Tec campus komt en waar 8.500 Philips-medewerkers Research & Development gaan doen. En zie het Philips-gebouwencomplex StrijpS waar een geheel nieuw bedrijventerrein zal herrijzen onder de handen van stedenbouwkundige Riek Bakker, bekend van de Rotterdamse Kop van Zuid. En kijk maar naar de campus van de Technische Universiteit, waar ook onderzoeksinstituut TNO zit, Eurandom (een Europees wiskunde-instituut) en `bedrijvencouveuse' Twinning.

Dus de burgemeester maakt zich geen zorgen? Dan zegt Welschen: ,,Er zijn signalen die lijken op die van begin jaren negentig. En er zijn toch weer toeleveranciers die zich afhankelijk hebben gemaakt van ASML en Philips. Ik ken geen getallen, maar ik zie er meer dan me lief zijn.'' De burgemeester van huis uit bioloog gebruikt een metafoor: ,,Eerst hadden we twee bomen in het park: een grote en een kleine. Nu hebben we die gestekt en staan er een paar grote bomen, een heleboel kleine bomen en overal struikgewas. We zijn minder kwetsbaar geworden.''

De generatie werknemers van nu is ook een andere, zegt hij. ,,De werknemers van ASML zijn jong en zijn zeer mobiel. Het is niet de werknemer die zijn vrouw bij DAF heeft ontmoet en wiens zoon daar ook werkt. En het is niet de Philips-werknemer die in een huurwoning van Philips woont en wiens kinderen studeren met een Philips-studiebeurs.'' En, zegt Welschen, we hebben hier in de regio één ding geleerd: ,,Samenwerken werpt vruchten af. Er bestaat hier geloof in herstel. Dus mocht de situatie dramatisch verslechteren, dan zult u uit Zuidoost-Brabant weinig zielige geluiden horen.''