Bekneld in de bankschroef

Zit half Europa te hunkeren naar een renteverlaging door de Europese Centrale Bank (ECB) en wat doen de commerciële banken zelf? Die verhógen de geldmarktrente met een vol procentpunt.

Hoe dat? Het fenomeen heeft te maken met de manier waarop de centrale bank de Europese banken van euro's voorziet. Elke week op dinsdag veilt de ECB euro's met een looptijd van twee weken. Banken tekenen op die veiling in, en geven daarbij aan hoeveel euro's ze zouden willen, tegen welke rente. De streefrente is nu 3,75 procent, het `officiële' tarief van de ECB.

Banken moeten aan het eind van elke werkdag genoeg geld in kas hebben. Hebben ze te veel, dan kijken ze eerst of ze aan een andere bank kunnen lenen. Lukt dat niet, dan kunnen ze hun overtollige euro's altijd stallen bij de ECB, zij het tegen een rente van op dit moment slechts 2,75 procent. Hebben de banken aan het eind van de dag juist geld te kort, dan proberen ze eerst bij elkaar te lenen. Als dat niet lukt, dan kunnen ze in nood altijd aankloppen bij de ECB, maar dan betalen ze juist een vol procent meer rente dan het officiële tarief.

Mooi systeem, maar zo nu en dan loopt het mis. Als een bank er maandag, als zij moet aangeven hoeveel euro's zij dinsdag bij de veiling wil hebben, van overtuigd is dat de ECB de rente op de donderdagvergadering zal verlagen, dan tekent die bank expres voor weinig euro's in. Vanaf donderdag hoopt hij immers op de interbancaire markt terecht te kunnen tegen een lagere rente. Probleem is dat, als álle banken zo denken, ze ook allemaal veel te weinig euro's vragen. Er ontstaat een nijpend tekort aan euro's, ze moeten allemaal bijlenen en de rente op de interbancaire markt schiet omhoog richting het noodtarief van de ECB.

Dat gebeurde dit voorjaar al tweemaal, op 13 februari en op 10 april, en het bracht de ECB ertoe in een speciaal onderzoek in het afgelopen maandbericht te waarschuwen dat ,,het inschrijven voor te lage bedragen geen evenwichtsstrategie is, zelfs niet wanneer een renteverlaging wordt verwacht.'' Het rapport was nog niet uit, toen de ezels zich een derde keer stootten: twee weken geleden schreven de banken voor 20 miljard te weinig in toen ze verwachtten dat de rente omlaag zou gaan. Dat gebeurde niet, en de rente op de interbancaire markt vloog een procent omhoog.

Pas toen de veiling van gisteren het tekort had aangevuld alle banken tekenden met de staart tussen de benen ruim in ging de rente weer naar 3,75 procent. Zal je net zien dat de ECB morgen nu wél de rente verlaagt. Al was het maar om de banken op hun nummer te zetten.