Wegens euro heropend

De naam blijft. Het kogelvrije glas ook. Maar verder wordt bij de grenswisselkantoren alles anders. Wegens de euro. Afgeslankt en met een nieuwe formule. `Van onze bekendheid hopen we straks te profiteren.'

Grenswisselkantoren, dochter van Fortis, staat voor de grootste ombuigingsoperatie uit zijn geschiedenis. Na 75 jaar geldwisselaar te zijn geweest, gooit GWK het roer om. Het gaat zich op algemene dienstverlening richten, dat wil zeggen op `sealen' van bagage en verkoop van reizen tot aan theaterkaartjes en mobiele telefoons toe. Een weg terug is er niet.

Want door de invoering van de euro zal het aantal valutatransacties drastisch slinken. De verwachting is dat GWK daardoor 60 miljoen gulden aan baten zal mislopen. De winst, nu nog ruim 40 miljoen gulden, zal volgend jaar worden gehalveerd. Er moet dus iets gebeuren.

1 September was de laatste dag waarop de grenswisselkantoren, als enige bank, nog munten uit de eurozone accepteerden. De kantoren in de NS-stations, de grote steden en aan de grens werden overspoeld door mensen die nog gauw hun muntgeld wilden omwisselen: 4 miljoen munten. Velen hadden dat tot het laatste moment uitgesteld. Algemeen directeur Willem Jan van den Heuvel had wel wat toeloop verwacht, maar niet in die mate. ,,Ons bedrijf werd ontwricht'', zegt hij op zijn kantoor in Diemen-Zuid.

Vanaf 1 januari gaat GWK in afgeslankte vorm en met een nieuwe formule verder. Met de invoering van de euro zal er volgend jaar aanzienlijk minder geld worden gewisseld. In hoog tempo worden de kantoren omgebouwd tot winkels, waar in samenwerking met partners als NS Travel, MoneyGram, PicoTel, Ticket Service Nederland, AMEV reisverzekeringen en The Phone House uiteenlopende producten en diensten zullen worden verkocht. Van den Heuvel: ,,GWK heeft een enorme bekendheid, 89 procent van de Nederlanders kent ons. Van die bekendheid hopen we dan ook te profiteren.''

Grenswisselkantoren NV begon in 1927 met twee bescheiden kantoortjes in Roosendaal en Zevenaar. Achter een vitrine in het hoofdkantoor van GWK in Diemen-Zuid liggen nog allerlei tastbare herinneringen uit die tijd, zoals stempels en een schrift waarin alle transacties werden opgeschreven. Er werd zelfs in zilver gehandeld.

In de jaren vijftig had de bank al een netwerk van wisselkantoren op de stations van de Nederlandse Spoorwegen, maar pas in 1974 werd GWK een echte bank, de GWK Bank NV.

Begin jaren negentig telde het concern 120 vestigingen met 1.100 werknemers. Behalve in Nederland werden ook in België, Hongarije en zelfs op de Canarische Eilanden zaken gedaan.

Lange tijd waren de Nederlandse Spoorwegen aandeelhouder van GWK, maar sinds eind 1997 is het bedrijf volledig in handen van bankverzekeraar Fortis. Daar besefte men vijf jaar geleden al dat GWK door de komst van de euro in zijn huidige vorm niet zou kunnen voortbestaan. Fortis wees Willem Jan van den Heuvel van de Direktbank aan om GWK klaar te stomen voor het nieuwe millennium.

Zijn opdracht was helder. Hij had ongeveer vier jaar tot het uur U. Omdat een terugval van zestig procent verwacht kon worden, was het duidelijk dat er ingegrepen moest worden. Begonnen werd met het afstoten van de activiteiten in België en Hongarije en het sluiten van de internationale groothandel in bankpapier met Bahrein en Londen. Ook werd besloten om met de GWK Bank te stoppen. Die had spaarrekeningen en hypotheken, maar het ingelegd vermogen bedroeg nog geen 1 miljard gulden. Als hij de bank nieuw leven had moeten inblazen had dat enorm veel geld gekost: investeren in internet-bankieren, call centers, automatisering. Van den Heuvel: ,,Dat was het allemaal niet waard.''

En dus werden deze activiteiten ondergebracht bij de VSB Bank en de Generale Bank. Vrijwel alle werknemers zijn meegegaan, onder het motto `werk voor werk'. Van den Heuvel: ,,We wilden niet dat er mensen op straat kwamen te staan.''

De kostenreducties hebben, zo moet Van den Heuvel toegeven, wel onrust in de organisatie veroorzaakt. Veel mensen vroegen zich aanvankelijk af: moeten we al zo snel gaan saneren? Maar je kunt volgens hem daarmee niet vroeg genoeg beginnen.

Al gauw werd duidelijk dat de sanering ook de grenswisselkantoren zelf zou treffen. Niet alle kantoren konden blijven voortbestaan. Dit jaar worden er negentien gesloten. Op 31 augustus zijn de eerste al dicht gegaan en op 31 oktober volgen nog enkele vestigingen. De grootste, in Bergh (aan de snelweg Arnhem-Oberhausen) en Hazeldonk (aan de snelweg Breda-Antwerpen), zijn heel winstgevend en blijven nog tot 31 december open.

Per 1 januari zullen er van de 1.100 werknemers nog maar 400 over zijn. Over de reorganisatie is met de vakbonden al in 1998 onderhandeld, en niet zonder wapengekletter is een akkoord bereikt. ,,Mensen die niet bij GWK kunnen blijven proberen we aan werk buiten de onderneming te helpen'', zegt Van den Heuvel. Voor de toekomst heeft het bedrijf vooral jonge mensen uitgekozen, die passen in het toekomstige bedrijfsprofiel. De oude GWK-verkoper was volgens Van den Heuvel nog een man of vrouw die ,,vanachter kogelvrij glas passief wachtte op de vakantieganger die geld kwam wisselen''. Dat wisselen moest bovendien zo snel mogelijk gebeuren, liefst binnen een halve minuut. Van den Heuvel: ,,Onze hele benadering was gebaseerd op de pitstop: wisselen en dan weer weg.'' Straks moeten de werknemers tal van producten en diensten kunnen verkopen. Het komt dan veel meer aan op cross selling. Als de klant op reis gaat, zou je hem een verzekering kunnen verkopen of voor hem een hotel kunnen boeken. De verkopers moeten zich met andere woorden `pro-actief' opstellen. Van den Heuvel: ,,Niet iedereen is daar goed in of heeft daar zelfs maar trek in.''

In de afgelopen jaren is GWK al begonnen met de verkoop van allerlei nevenproducten, zij het niet zonder vallen en opstaan. Sommige vestigingen worden regelmatig bezocht door busladingen Japanse toeristen. Die willen graag Delfts blauw, ansichtkaarten of tulpenbollen kopen. Een tijd lang werd dat soort zaken ook aangeboden, maar in andere gevallen werkte dat niet. ,,Het personeel zit achter kogelvrij glas en de souvenirs waren al verdwenen voor er betaald was.''

De nieuwe producten, zoals mobiele telefoons en kaartjes voor theaters of amusementsparken, worden in samenwerking met partners aangeboden. Daarbij rekent GWK een marge of provisiebedrag per verkocht product. Net als in het verleden mogen deze transacties niet te lang duren. Vijf minuten per klant is ongeveer het maximum, zegt Van den Heuvel, die nog onderzoekt of er aparte balies moeten komen voor geldzaken en voor de verkoop van producten die meer tijd vergen. In hoog tempo worden de vestigingen verbouwd. De deuren verdwijnen, en de kantoren krijgen meer het karakter van een inloopboetiek. Maar de naam blijft bestaan, net als het gepantserde glas. Van den Heuvel: ,,Er zijn wel eens GWK-kantoren overvallen, en zolang we met baargeld blijven werken moeten we aan de veiligheid van onze mensen denken.''

De vraag is natuurlijk of GWK nog veel aanloop zal krijgen nu de belangrijkste taak, het wisselen van vreemde valuta, op de achtergrond raakt. Maar Van den Heuvel verwacht dat zijn organisatie zal blijven profiteren van de natuurlijke aanloop op met name NS-stations. ,,De stationseconomie is een prima economie'', zegt hij. Om die reden heeft zijn bedrijf een exclusief contract met de NS afgesloten.

Bovendien is Van den Heuvel ervan overtuigd dat mensen altijd chartaal geld zullen willen hebben. Banken perken de mogelijkheden in. Als je geld uit een ver land moet hebben, moet dat tegenwoordig eerst worden besteld. ,,Bij ons ligt het klaar.''

Een belangrijke groeimarkt is die voor money transfer in wijken waar veel allochtonen wonen, zoals in de Amsterdamse Javastraat waar GWK zelfs een nieuwe vestiging opende. ,,Je kunt bij ons geld naar Turkije sturen en dat geld kan dan daar binnen tien minuten worden opgehaald'', zegt hij. Van die mogelijkheid wordt volgens hem gretig gebruik gemaakt. ,,Sommigen maken geld over aan hun studerende kinderen in het buitenland, maar de bulk van de omzet komt van immigranten die geld naar hun familie willen sturen.''

Van den Heuvel kan zich nog steeds opwinden over het onlangs verschenen rapport `Geldelijke Overmakingen' van het Financieel Expertise Centrum, dat zegt dat 17 procent van de klanten van money-transferbanken criminele antecedenten heeft. Die conclusies berusten niet op feiten, zegt hij. GWK staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en iedere werknemer van GWK is bekend met de regeling Melding Ongebruikelijke Transacties. Alle transacties boven de 5.000 gulden worden keurig gemeld. Van den Heuvel: ,,We hebben een reputatie op te houden.''