Een souveniertje van de politie

,,Hoe weet je of iemand is overleden aan een schedelbreuk?'' Barend Cohen kijkt zoekend om zich heen. Als zijn toehoorders hem vragend blijven aankijken, gooit hij het over een andere boeg. ,,U heeft toch kokosnoten in Indonesië?'' Even is het stil. Dan barst de groep forensische artsen in bulderend gelach uit, denkend dat het om een mop gaat.

,,Nee, serieus'', roept Cohen, terwijl hij een denkbeeldige kokosnoot ter hand neemt. ,,Beklop zo'n vrucht en onthoud het geluid. Laat hem vervolgens vallen en u hoort vanzelf het verschil.''

Cohen is docent Forensische Geneeskunde aan de Netherlands' School of Public Health (NSPH) in Utrecht. In die hoedanigheid is hij in de afgelopen jaren uitgegroeid tot een soort goeroe voor forensische artsen die het serieus nemen met de mensenrechten in hun land. Zij volgen zijn cursussen en brengen verslag uit op zijn congressen. Dat hun goede bedoelingen niet altijd garant staan voor goede resultaten wordt duidelijk in de documentaire Het geweten van de politiearts, die de IKON vanavond uitzendt.

Zo maakt de kijker onder meer kennis met Lawrence Gatot, forensisch arts in het politieziekenhuis in Makassar (Indonesië). Vrijwel dagelijks onderzoekt hij arrestanten op ,,souvenirs van de politie''. ,,Met röntgenstralen wordt hun lichaam doorgelicht'', meldt hij niet zonder trots. ,,We maken overal foto's van om uit te sluiten dat er ergens een kogel zit.''

,,Maar vindt u het normaal dat de politie eerst schiet voor ze iemand arresteren'', wil interviewer Frank Vellenga weten.

,,Nee'', antwoordt de forensisch arts, die voelt waar zijn gesprekspartner heen wil. ,,Maar ik breng alleen de feiten over.'' Later, in de nabijheid van zijn vrouw en kinderen, gaan de scherpe kantjes er af. ,,Natuurlijk weet ik dat er in Indonesië mensenrechten worden geschonden. U weet niet hoe graag ik daar iets tegen zou willen doen. Maar de discrepantie tussen wet en praktijk is nu eenmaal groot in ons land.''

Niet alleen de angst voor represailles belemmert forensisch artsen bij de uitoefening van hun vak. Ook vooringenomenheid speelt een rol. Of, zoals Barend Cohen het noemt: ,,loyaliteitsproblemen''. Hij doelt hiermee op de nationalistische inborst van de Servische arts Djordje Alempijevic, een van de sprekers op een congres over forensische geneeskunde. Gevraagd naar de slachtoffers van de Balkan-oorlog, zegt Alempijevic dat hij vooral te doen heeft met de Serviërs.

De interviewer: ,,In Servië staan alle huizen nog overeind, in tegenstelling tot Bosnië en Kroatië.''

Alempijevic: ,,Maar bij de NAVO-bombardementen zijn 2500 doden in Servië gevallen. Er is veel infrastructuur verwoest.''

De interviewer: ,,Vergeleken met Sarajevo ziet het er redelijk uit.''

Alempijevic: ,,Ja en met Hiroshima vergeleken zelfs fantastisch.''

Het geweten van de politiearts, IKON, Ned.1, 22.23-23.08u.