Weinig verzet in PvdA tegen oorlog

Tot nu toe heeft de oorlog in Afghanistan geen grote verdeeldheid gezaaid binnen de PvdA. Kritische geluiden als die van Rick van der Ploeg en Elske ter Veld krijgen niet veel weerklank in de grootste regeringspartij.

Het was een kwestie van tijd voor zich binnen de PvdA – evenals bij GroenLinks – de eerste dissidenten zouden melden, die zich niet kunnen verenigen met de steun van de partij voor de Amerikaanse vergeldingsacties in Afghanistan. Langzamerhand is het een vertrouwd patroon bij de sociaal-democraten geworden, dat zich bij voorbeeld ook tijdens de Golfoorlog manifesteerde. Maar net als destijds blijft de omvang van het verzet tegen het partijstandpunt tot dusverre bescheiden.

Eind vorige week beet staatssecretaris Van der Ploeg (Cultuur) het spits af en liet openlijk weten twijfels te koesteren over de omverwerping van het Talibaan-bewind, zoals de Amerikanen en hun bondgenoten nastreven. Gisteren volgde het Eerste Kamerlid E. ter Veld. In het televisie-programma Buitenhof verklaarde ze dat je met ,,dit soort cowboyacties'' de bestrijding van het terrorisme niet verder helpt. Ze hekelde bovendien het gebrek aan discussie in haar eigen partij over dit thema, met name in de Tweede Kamerfractie.

Op dat laatste punt valt haar collega-senator W. Witteveen haar bij. ,,Ik vind het merkwaardig dat de Tweede Kamerfractie zich hierover niet meer heeft laten horen. Die moet volgens mij haar verantwoordelijkheid nemen en niet wachten tot Elske ter Veld wat zegt. Ik denk dat veel mensen binnen de partij er zo over denken als zij.''

Oud-minister en Eerste Kamerlid E. van Thijn, die anders vooraan staat om zijn licht over de meest uiteenlopende zaken te laten schijnen, antwoordt bits dat hij niets wenst te zeggen over de houding van zijn partij in dezen. ,,Ik ben even niet van de partij.''

Binnen de Tweede Kamer-fractie wordt er eveneens wrevelig gereageerd op de woorden van Ter Veld en Witteveen. ,,We hebben er diverse malen binnen de fractie over gedebatteerd en vervolgens ons standpunt naar buiten gebracht'', stelt het Kamerlid M. de Boer. ,,Alleen onze collega Apostolou stond misschien wat aarzelend tegenover de acties, maar verder bestond er geen verschil van mening. We zijn ook niet echt gelukkig met de acties, maar we vinden allemaal dat er op het moment geen andere weg is.''

Haar collega W. Gortzak wijst erop dat de partij twee weken geleden nog een politiek forum heeft belegd waarbij de ontwikkelingen in Afghanistan uitgebreid aan de orde zijn geweest. Daarna is de zaak verscheidene keren besproken binnen de fractie, waarbij volgens hem bleek dat de leden weliswaar niet geestdriftig zijn over de militaire acties maar zich daarvan ook niet wensen te distantiëren. ,,Ik zit zelf nu niet op nieuwe debatten te wachten'', aldus Gortzak.

Het verzet binnen de partij is deze keer zo mogelijk nog beperkter dan tijdens de Golfoorlog van 1990-91, al kan dat bij meer bloedvergieten in Afghanistan snel veranderen. De Golfoorlog vormde de eerste lakmoesproef sinds de jaren tachtig, toen de partij langdurig in de oppositie zat en het pacifistische geluid volop de ruimte gaf. Toen bleek echter al dat de partij onder leiding van Wim Kok in de regering een ander geluid liet horen. Er dienden zich al snel enkele dissidenten aan, onder wie oud-minister van Defensie Stemerdink, maar grosso modo wist de partij de gelederen gesloten te houden. Dit tot aangename verrassing van coalitiepartner CDA. ,,We hebben ons hart soms vastgehouden over de PvdA-fractie, maar ze hield zich aan de afspraken. Daardoor ontstond toch een gevoel dat je de socialisten wel kon vertrouwen'', zei een Kamerlid van het CDA destijds op basis van anonimiteit tegenover deze krant.

Ditmaal gaat het tot dusverre niet anders, al is de PvdA duidelijk minder enthousiast over de oorlog dan de VVD. Prominent partijlid Bart Tromp, doorgaans nooit te beroerd om de knuppel in het hoenderhok van de PvdA te gooien, stelt tevreden vast dat Ter Veld weinig weerklank in de partij heeft gevonden. Hij haalt zijn schouders op over de mensen, die tot nu toe kritiek hebben uitgeoefend. ,,Die hebben op dit terrein niet echt hun sporen verdiend.'' En hij voegt er een beetje spottend aan toe: ,,Het is nu eenmaal zo dat de wereldpolitiek in het algemeen geen rekening houdt met de agenda's van de Eerste en Tweede Kamerleden.''