Mensenrechten wijken voor strijd tegen terreur

Ook China is een partner in de strijd tegen terrorisme. Kritiek op het schenden van mensenrechten is geluwd.

De Amerikaanse president Bush, gekleed in een blauwzijden Chinees jasje, liet zich gisteren in Shanghai breed lachend fotograferen terwijl hij de Chinese president Jiang Zemin hartelijk de hand schudde. De Chinese havenstad was het afgelopen weekeinde het decor van de jaarvergadering van APEC, het forum voor economische samenwerking van 21 landen rond de Grote Oceaan. Bush maakte van de gelegenheid gebruik om steun te verwerven voor zijn internationale coalitie tegen het terrorisme.

Vrijdag vond de eerste ontmoeting plaats tussen Bush en Jiang, en die vormde een doorbraak in de Amerikaans-Chinese betrekkingen die een half jaar geleden nog zeer koel waren. ,,We waren gespannen toen Bush tot president werd verkozen. Hij omschreef China als een strategische concurrent, terwijl Clinton ons altijd een strategische partner noemde. Dat baarde zowel de overheid als de bevolking grote zorgen'', zegt een wetenschapper die verbonden is aan een in Peking gevestigd instituut voor Amerikanistiek.

De betrekkingen zijn er na de aanval van 11 september een stuk hartelijker op geworden. De VS hebben China nodig als partner in de internationale coalitie tegen het terrorisme, en is bereid om daarvoor onderwerpen als mensenrechten en wapenexport naar de achtergrond te verschuiven. China grijpt de gelegenheid aan in de hoop politiek beloond te worden voor zijn steun aan Amerika.

De relatie tussen Bush en Jiang is weliswaar minder hartelijk dan die tussen Bush en de Russische president Poetin, maar de vrieskou is uit de lucht. Amerika beschouwde China als een schenner van de mensenrechten, een potentieel militair gevaar en een concurrent op economisch gebied. China verweet Amerika zeker na het aantreden van Bush arrogantie, solistisch optreden in de wereldgemeenschap en bemoeizucht waar het Chinese `interne aangelegenheden' als mensenrechten betof.

Vooral na een incident met een Amerikaans spionagevliegtuig waarbij de piloot van een Chinees gevechtsvliegtuig om het leven kwam, liepen de spanningen hoog op. Dat was nog maar een halfjaar geleden. Er was sprake van een wederzijdse demonisering die deed vermoeden dat er een nieuwe Koude Oorlog in de maak was. Dat gevaar lijkt voorlopig geweken. ,,Natuurlijk betreur ik de aanval op Amerika van 11 september, maar het heeft wel deur geopend naar betere betrekkingen met de VS, en dat is een gunstige bijkomstigheid'', aldus de wetenschapper.

China hoopt dat de Chinese aanpak van wat het aanduidt als 'terroristen met internationale connecties' – radicale moslims die strijden voor een onafhankelijke staat in de westelijke provincie Xinjiang – niet langer wordt beschouwd als onderdrukking van moslim-minderheden, maar als China's bijdrage aan de bestrijding van het internationale terrorisme. Bush is daartoe niet zonder meer bereid, maar hij heeft niets gezegd over schendingen van mensenrechten in China, iets wat voor 11 september ondenkbaar zou zijn. Hij ging niet verder dan te stellen dat de strijd tegen het terrorisme ,,nooit een excuus mag zijn om minderheden te vervolgen''.

Taiwan, dat boos afzegde omdat het zich door China geschoffeerd voelt, riep APEC op om China's gedrag in deze te veroordelen. Maar Amerika noch enig ander APEC-land sprong voor Taiwan in de bres. China hoopt dat Amerika op de langere termijn bereid is af te zien van zijn plannen voor het bouwen van een raketschild in de ruimte.

Waar de Chinese overheid zich coöperatief opstelt, verwijten veel gewone Chinezen Jiang opportunisme en slapheid. Misschien is dat de reden dat de hartelijke uitwisselingen met Bush niet rechtstreeks op televisie werden uitgezonden.