Het gouden idee van Hernando de Soto

De betere ideeën en vondsten zijn vaak de eenvoudigste, mooiste en eigenlijk meest voor de hand liggende. VPRO's DNW - rooksignalen uit de nieuwe wereld introduceert vanavond zo'n briljant idee. Het komt van de Peruaan Hernando de Soto. Hij constateert dat sinds de val van de Berlijnse muur en de Sovjet-Unie het kapitalisme feitelijk als enige zaligmakende weg naar welvaart is overgebleven. Of dat nu leuk wordt gevonden of niet. Waarbij vrijhandel, vrije markten en muntstabiliteit als leidende principes gelden.

De VS, Europa en grote delen van Azië deden er zichtbaar hun voordeel mee. Maar in andere delen van de wereld blijkt dat kapitalisme veel minder of helemaal niet aan te slaan. Waarom niet? In de `rijke' wereld wordt soms verwezen naar de nog altijd verlammende werking van het kolonialisme, naar het ontbreken van ondernemersgeest of zelfs tekortschietend IQ.

Onzin, verzekert De Soto. In de Derde Wereld wordt juist enorm hard en lang gewerkt. En bijna iedereen drijft er een of ander handeltje. De armoedebeelden uit de Derde Wereld zijn op ons netvlies gebrand, aldus de Peruaan, maar feit blijft ook dat alle bezittingen daar opgeteld zo'n 9300 miljard dollar waard zijn. Twee keer zoveel geld als in Amerika in omloop is. Maar waarom leidt dat bezit niet tot economische vooruitgang en armoedeverlichting?

Dan volgt `Het ei van De Soto', zoals het VPRO-programma vanavond heet. Omdat het die landen, volgens De Soto, aan een vitaal element ontbreekt, namelijk het vermogen om voldoende kapitaal te produceren. En dat is de kern van alle ontwikkeling. Het meeste bezit, zo legt de Peruaan in de documentaire uit, heeft een onvolledige vorm. Huizen zijn gebouwd op stukken grond waarvan de eigendomsrechten niet juridisch zijn vastgelegd en bedrijven zijn niet wettelijk geregistreerd. Daardoor kan dat `informele' bezit niet in kapitaal worden omgezet, niet worden verhandeld buiten een beperkte kring, niet als onderpand voor een lening worden gebruikt, niet als investering worden benut. Daardoor blijft bezit `dood'.

In de rijke wereld kan het juridisch beschreven en vastgelegde bezit als onderpand dienen. Een hypotheek op het huis is in de VS de voornaamste financieringsbron voor aspirant-ondernemers. Waarom is tweederde van alle bezit in de Derde Wereld niet juridisch beschreven en daarom moeilijk productief te maken?

Omdat dit door enorme bureaucratie, chaos, corruptie erg veel tijd en geld kost. Zo kost het legaliseren van een eenvoudig naaiatelier in Lima 289 werkdagen plus 31 maal het minimummaandloon. Het recept is duidelijk: geef de mensen gemakkelijker en sneller hun eigendomsrechten zodat hun bezit gaat `leven' en de economische ontwikkeling eindelijk kan beginnen.

`Het ei van De Soto' is vanuit academische hoek wel op de korrel genomen omdat het gebrek aan eigendomsrechten tot de grootste barrière voor economische ontwikkeling maakt terwijl het een breder en ook algemeen cultureel vraagstuk is. De Soto erkende dat eerder dit jaar in een gesprek met deze krant. ,,Ik besef dat ik een single bullet-argument heb gelanceerd'', zei hij. ,,Maar veel critici erkennen tegelijk dat het een verdomd sterk en tot nu toe ernstig verwaarloosd argument is.''

Is het in de documentaire getoonde idee van Hernando de Soto briljant, de vormgeving van die documentaire is dat nauwelijks. Die is onnodig droog. Waarom De Soto niet ondervraagd op de zo beeldende en illustratieve locaties in en om Lima, in plaats van in zijn huis- en werkkamer?

DNW - Rooksignalen uit de Nieuwe Wereld, Ned.3, VPRO, 20.35-21.30u.