Hemelbestormende, magische schoonheid

Ondanks de plots dood van Jack Nitzsche, maakte Mercury Rev geheel in zijn mythische geest een cd.

,,Symfonisch maar niet bombastisch'', wil Jonathan Donahue de muziek van zijn groep Mercury Rev laten klinken. Voor het nieuwe album All Is Dream ging hij daarom te rade bij het magistrale Amerikaanse popgevoel van de Phil Spector-productie Da doo ron ron van The Crystals, de ijle zang van Neil Young in Buffalo Springfields Expecting to fly en de angstaanjagende zingende zaag met orkestbegeleiding van de soundtrack van One Flew Over The Cuckoo's Nest. Onwillekeurig kwam hij op het spoor van Jack Nitzsche, de pianist en arrangeur die bij al deze muziekproducties betrokken was en die bovendien een Mercury Rev-fan bleek te zijn. Vooral het voorlaatste Rev-album Deserter's Songs sprak hem aan, wegens de ambitieuze akkoordenschema's en de weelderige instrumentatie. Het contact werd gelegd, Nitzsche deed Donahue een zaag-met-strijkstok cadeau en er volgde een bloeiende uitwisseling van muzikale ideeën.

Juist voordat ze in augustus vorig jaar samen de opnamestudio in konden gaan, overleed Jack Nitzsche op 63-jarige leeftijd aan een hartaanval. All Is Dream werd in zijn geest voltooid, onder de hoede van producer en voormalig Mercury Rev-lid David Fridmannn. Een eenduidig eerbetoon aan Nitzsche is de cd niet geworden, zegt Donahue, want Mercury Rev is een groep die vooruitkijkt. ,,Het was alsof Jack in een andere tijd was blijven steken; een lang vervlogen periode, waarin mythische popmuziek werd gemaakt. We wilden hem bij onze muziek betrekken omdat we hoopten dat die tijdloze magie op ons af zou stralen. Ook zonder zijn fysieke aanwezigheid is het een magische plaat geworden.''

Met zijn bleke verschijning, zwarte kleding, pikzwart haar en donkere zonnebril, is Jonathan Donahue een Amerikaans popmuzikant in de beste Phil Spector-traditie. Excentriek, afstandelijk en een tikkeltje arrogant, hult hij zich in duistere orakeltaal. ,,Muziek is voor mij een manier om de slangen in mijn hoofd te ontwarren; het addergebroed dat zich heeft genesteld in mijn geheugen. Muzikale invloeden laten zich niet gemakkelijk herleiden tot één bepaalde artiest of periode. Bij ons is het helemaal geen vreemde combinatie om Chopin te mengen met Neil Young, begeleid door een zingende zaag of avant-gardistische elektronica-experimenten. Elk mens absorbeert muzikale invloeden en als je zelf muziek maakt, komen die invloeden in wisselende combinaties en gradaties naar buiten. In de studio ben ik niet meer dan het medium, een doorgeefluik van de geluiden en ideeën die op tape worden vastgelegd. Na tien jaar Mercury Rev zijn we hopelijk voldoende gegroeid in onze artistieke mogelijkheden, om daarvan iets moois van te maken.''

Vergeleken bij het avant-gardistisch lawaai dat Mercury Rev op vroegere platen en vooral bij optredens produceerde, is de groep rond de basisbezetting van zanger/gitarist Jonathan Donahue, gitarist Grasshopper en drummer/pianist Jeff Mercel nu een wonder van hemelbestormende schoonheid. Donahue beoefent zijn muzikaal exorcisme met een ijle falset in breekbare liedjes. `When I'm alone and scared / I make up little rhymes', zingt hij in het als een onschuldig kinderliedje vormgegeven Little rhymes. ,,De tijd is voorbij dat we luisteraars willen confronteren met ongenuanceerde herrie. De excessen uit onze beginjaren waren in de eerste plaats een teken van onvolwassenheid, maar we moesten er doorheen om onze zoektocht naar de schoonheid van de muziek te kunnen beginnen. Driekwart van de melodieën in onze songs zijn me zomaar uit het niets komen aanwaaien. In mijn dromen krijg ik ze aangereikt en het lukt me steeds beter om ze de volgende morgen te onthouden om ze in een liedje te verwerken. Het overige kwart kost me de grootste moeite. Dat worden lang niet altijd de beste nummers."

Mercury Rev probeert uit te blinken in het weven van melodieën, zegt Donahue. ,,Op zichzelf gebruiken we geen moeilijke akkoorden of structuren. We zijn geen jazzmuzikanten. Het gaat ons om de subtiele manier waarop een zangmelodie samengaat met een gitaar, een orkestpartij of andere zangstemmen. Amerikaanse rockmuziek is enorm verarmd sinds de glorietijd van de doowopgroepen uit de jaren vijftig. Toen schaafden zangers en muzikanten maandenlang aan de arrangementen van hun muziek, voordat ze er ook maar aan dachten om het in de opnamestudio vast te leggen. Tegenwoordig wordt veel rockmuziek niet alleen bedacht in de studio, maar wordt de structuur van de nummers gedicteerd door de technische mogelijkheden. Die volstrekt fantasieloze manier van muziekmaken willen wij tot elke prijs vermijden, zelfs als dat betekent dat men ons ouderwets noemt.''

De albumtitel All Is Dream raakt aan de manier waarop hij het leven beziet, zegt Donahue. ,,De droomwereld heeft voor mij een even groot waarheidsgehalte als de alledaagse realiteit. Als ik droom, leef ik minstens zo intens als wanneer ik wakker ben. Ik probeer mijn dromen een plaats te geven in mijn dagelijks leven, door de magie van het ongrijpbare als waarheid te accepteren. Acteurs, dichters en popmuzikanten hebben de vrijheid om verder te kijken en grotere risico's met hun leven te nemen dan de meeste anderen. Geen wonder dat ze vaak als seinpost fungeren voor jongeren die hun weg nog moeten vinden in het lange en vreemde pad dat voor hen ligt.

,,Rocksterren creëren hun eigen mythologie, die niet altijd even verheffend hoeft te zijn. Toen ik jong was, identificeerde ik me op het ziekelijke af met de rockgroep Kiss. Mijn ouders probeerden me dat uit mijn hoofd te praten door me te wijzen op het feit dat ze make-up droegen en bloed spuugden. Zij vonden dat kinderachtig, maar voor mij was het echt. Mijn universum werd voor een deel gedefinieerd door Kiss, AC/DC en Black Sabbath, zoals jongeren van nu misschien wel gevormd worden door Limp Bizkit. Ik kan me wel een intelligenter rolmodel voorstellen, net als mijn ouders indertijd, maar mij heeft het uiteindelijk ook niet van de boeken en de betere muziek afgehouden.''

Mercury Rev wordt tekortgedaan met de vaststelling dat hun muziek in de loop der jaren toegankelijker is geworden, vindt Donahue. ,,De extremen tussen onze experimentele fase en de melodieuze muziek die we nu maken, zijn groter dan de smalle marge waarin de meeste popgroepen zich bewegen. Verandering is onze grootste drijfveer. Bij elk album en elke tournee vragen we ons af of er voldoende ontwikkeling in onze muziek zit. Het is niet zo dat we doelbewust muziek voor een groter publiek zijn gaan maken, maar er zijn wel steeds meer mensen die bereid zijn om ons in onze ontwikkeling te volgen. De grenzen bij Mercury Rev worden telkens verlegd, omdat wij als mensen onze grenzen verleggen. Zodra we dat niet meer doen, houden we op te bestaan.''

Mercury Rev: All Is Dream (V2 1017522). Crossing Border: 26/10 Melkweg met Super Furry Animals, Echo & the Bunnymen, Bicycle Thief, Cosmic Rough Riders en anderen.