Hawala snel en goedkoop, maar nu ook verdacht

De informele geldtransacties vanuit het Golfgebied zijn nu verdacht: gaat het geld naar een legitieme bestemming of naar terroristen?

Hoofdredacteur Matthew Francis van de Gulf News in Dubai had een probleem. Een van zijn verslaggevers in Quetta in Pakistan zat zonder geld, en bankverkeer met het oorlogsgebied was vrijwel onmogelijk. Dus deed Francis wat maandelijks miljoenen Indiase, Pakistaanse, Filippijnse en Afghaanse gastarbeiders in de Golfstaten doen. Hij ging naar een hawala-kantoor in de Afghaanse wijk in Dubai in de Verenigde Arabische Emiraten en gaf daar een paar duizend dollar af. De hawala (Arabisch voor `overmaken') belde met zijn collega in Quetta en een kwartier later keerde deze aan de correspondent het bedrag uit. ,,Hawala is absoluut de goedkoopste, snelste en betrouwbaarste manier om geld te versturen uit Golfstaten'', zegt Francis, ,,zeker naar afgelegen gebieden.''

Sinds de aanslagen in Amerika zes weken geleden staan financiële transacties vanuit het Golfgebied richting Afghanistan volop in de schijnwerpers. Amerikaanse veiligheidsdiensten vermoeden dat veel van de fondsen van het Al-Qaeda-netwerk van Osama bin Laden door charitatieve instellingen of sympathiserende Golf-Arabieren zijn overgemaakt. Ook zou Dubai als financieel centrum van de Golf fungeren als spil in een netwerk van witwasoperaties door Bin Laden.

Maar het hawala-systeem is slechts één voorbeeld van hoe de Amerikaanse wens om greep te krijgen op geldstromen, botst met culturele verschillen in het Midden-Oosten. Miljarden gulden gaan er jaarlijks om in het hawala-systeem, zonder dat er een getal op papier wordt gezet of een dollar wordt vervoerd. De Indiase, Pakistaanse en Afghaanse gastarbeiders verkiezen het hawala-systeem omdat ze zo dure overmakingskosten bij banken vermijden. Bovendien is een groot deel van hen analfabeet en worden financiële instellingen gewantrouwd.

De hawala-kantoren in India, Afghanistan en Pakistan komen op hun beurt aan hun cashgeld doordat zakenlieden ter plaatse hun fortuin juist bij hen in bewaring geven. Dan gaat er een telefoontje naar de contactpersoon van de hawala in Dubai, die het bedrag namens de Indiase, Pakistaanse of Afghaanse zakenman op een bankrekening zet. Ongunstige fiscale regelingen of verplichte wisselkoersen in het land van de zakenman worden omzeild. Tevens de speurende ogen van financiële waakhonden.

Ook op hogere niveaus binnen de economie is controle moeilijker dan in het Westen. In de Arabo-islamitische wereld worden veel zaken gedaan tussen families. Tussen hen heerst zoveel vertrouwen en wederzijdse afhankelijkheid dat afgezien kan worden van dure en tijdrovende formaliteiten. [Vervolg HAWALA: pagina 4]

HAWALA

Twijfels over financiële controle

[Vervolg van pagian 1] ,,Wij zetten veel minder op papier'', zegt Essa Bin Hadher, die een rederij bestiert in Dubai. ,,Iedereen kent elkaar. Je kunt je niet permitteren anderen te belazeren.'' Het maakt controle van transacties achteraf bijna onmogelijk.

Het hawala-systeem en de informele wijze van zakendoen sluiten goed aan bij de wensen van zakenmensen en arbeiders in de Golf, en vrijwel niemand verwacht dat regeringen hier veel aan kunnen veranderen. Niettemin werken de Golfstaten aan een nieuwe wet, die uitgebreidere controles op geldstromen in de bancaire sector mogelijk maken. Op verzoek van Amerika zijn tevens tientallen rekeningen geblokkeerd. Arabische bankiers mopperen dat in de Verenigde Staten zelf ,,meer wordt witgewassen dan waar ook elders ter wereld''.

Maar dat heeft Golfstaten als Dubai er niet van weerhouden volledige medewerking aan de ,,financiële oorlog tegen het terrorisme'' te verlenen. ,,Hun is er duidelijkt alles aan gelegen om hun goede imago te behouden'', zegt een diplomaat in Abu Dhabi.

Niettemin zijn onder vier ogen de twijfels bij diplomaten en waarnemers legio. ,,Het probleem zit hem hier in de uitvoering van wetten'', zegt een goed ingevoerde westerling. ,,Niet in de opstelling ervan.'' Hij wijst op de enorme smokkel van Iraakse olie. Officieel stellen de Verenigde Arabische Emiraten hier alles tegen in het werk, in feite kijken ze de andere kant op en verdienen ze er ruim aan.

Culturele factoren spelen ook mee. Zo hebben banken in Dubai bij grote overmakingen nu identificatie verplicht gesteld. Maar de vraag is of de bankbediende uit India het zal aandurven een inwoner van Dubai om diens identiteitsbewijs te vragen; gastarbeiders zijn rechteloos in de Verenigde Arabische Emiraten, en kunnen om het minste of geringste het land worden uitgegooid.

Dezelfde discrete twijfels zijn er bij westerse waarnemers over de pogingen van golfstaten om de charitatieve instellingen beter te controleren. Over een maand breekt de vastenmaand Ramadan weer aan, en zullen miljoenen moslims wereldwijd hun zakat voldoen, de religieuze aalmoezen die 2,75 procent van het inkomen kunnen beslaan. Ook hier is informaliteit en vertrouwen troef.

,,Je moet dat zien'', beschrijft een ervaren westerse diplomaat de taferelen tijdens de Ramadan. ,,Buiten het gebouw van een rijke sjeik staat er dan een kerel met een dik pak geld in z'n hand. Langskomende Soedanezen, Egyptenaren, Palestijnen krijgen honderden dollars toegestopt.'' Niemand die controleert of deze gelden werkelijk terechtkomen in moskeeën, scholen en ziekenhuizen, of dat ze naar extremistische groepen gaan.

Een cruciaal aspect van zakat is dat de gever zich niet laat voorstaan op zijn generositeit, men geeft immers uit vroomheid. ,,Je moet het vergelijken met de Nederlandse cultuur van ontwikkelingssamenwerking'', zegt een diplomaat in een Arabische hoofdstad.

,,Wij hebben er ook de grootste moeite mee om eisen te stellen aan onze giften. Liever maken we gewoon geld over, ervan uitgaand dat de ontvanger net zulke goede bedoelingen heeft als de gever.'' Dit blijkt niet altijd het geval, verschillende charitatieve instellingen bleken geld door te sluizen naar Bin Laden of zijn medewerkers.

,,Er opereren hier tienduizenden welzijnswerkers en islamitische idealisten'', zegt een zakenman in Dubai die anoniem wil blijven. ,,Hoe ga je dat allemaal controleren, ergens in het meest onherbergzame deel van Afghanistan?''

Een Palestijnse zakenman in Dubai verwacht dat de huidige golf van controles juist informele giften in de hand zal werken. ,,Ik gireer nog steeds mijn zakat'', zegt hij. ,,Maar mijn familie in Amerika durft dat niet meer. Dadelijk wordt het geld getraceerd en gooien de Amerikanen ze in de gevangenis, of het land uit. Je weet niet welke organisatie morgen opeens verdacht is. Dus gaat mijn familie de zakat nu weer cash voldoen. Desnoods aan de deur.''