Berlijnse deling

Sinds 1999 is Berlijn weer de hoofdstad van het ongedeelde Duitsland. Maar er loopt nog steeds een onzichtbare muur door de stad. Bij de verkiezingen voor de `gemeenteraad' hebben de kiezers gisteren hardhandig huisgehouden om hun onvrede hierover kenbaar te maken. De consequenties van deze verkiezingen overschrijden bovendien de grenzen van Berlijn. De Duitse hoofdstad is weliswaar een geval apart, maar weerspiegelt niettemin de landelijke verhoudingen, zij het in extremere mate.

Conform de klassieke theorie is de SPD van burgemeester Klaus Wowereit met een stemmengroei van ruim 7 procent de winnende partij. Wowereit kan nu de coalitiebesprekingen naar zijn hand proberen te zetten. Hij heeft daarbij een ruime keus. De Grünen, coalitiepartner in `rood-groen', zijn achtergebleven en moeten een toontje lager zingen. De liberale FPD op haar beurt is als een feniks uit de as herrezen en in het huis van afgevaardigden teruggekeerd.

Maar zo eenvoudig is het toch niet. Want belangrijker dan de winst van de SPD is de ongekende nederlaag van de CDU. De christen-democraten verloren maar liefst 17 procent. Was de CDU bij de vorige verkiezingen in 1999 nog bijna twee keer zo groot als de SPD, nu hebben de christen-democraten maar twee zetels meer dan de ex-communistische PDS. In het voormalige Oost-Berlijn is de PDS met bijna 50 procent dé dominante politieke factor. Dat wijst er op dat de bevolking daar, twaalf jaar na de val van de Muur en de stormachtige ontwikkeling van de nieuwe hoofdstad, moeite heeft met de politieke constellatie uit de vroegere Bondsrepubliek. De PDS weet die atmosfeer nu ook elders uit te buiten. In sommige wijken in West-Berlijn verwierf de PDS tussen 10 en 20 procent van de stemmen. De partij heeft dat mede maar niet alleen te danken aan haar lokale leider Gregor Gysi, die de PDS in 1989 van de ondergang wist te redden met een mix van moderne retoriek en ouderwetse belangenbehartiging.

Gysi heeft de SPD gisteren geconfronteerd met het uur van de waarheid. Blijven de sociaal-democraten volharden in hun boycot van de PDS, of kiezen ze toch voor samenwerking in de hoop de ex-communisten te kunnen indammen? Het eerste is door de uitslag in Berlijn moeilijker geworden, het tweede heeft grote politieke repercussies buiten Berlijn.

De gestage opmars van de PDS geeft ook anderszins te denken. Die illustreert eveneens dat de CDU het spoor terug nog altijd niet heeft gevonden. Sinds de affaire-Kohl en het vertrek van zijn opvolger Schäuble wordt de CDU bestuurd door de Oost-Duitse Angela Merkel. Zij heeft de pretentie weer aansluiting te vinden met de Duitse samenleving. Het is niet voorbarig vast te stellen dat ze daarin niet is geslaagd. De secretaris-generaal van de partij maakte gisteren niet toevallig gewag van een ,,bittere gebeurtenis voor de gehele CDU''. Een nieuwe machtsstrijd binnen de CDU kondigt zich aan, waarbij de kansen voor de Beierse partijleider Edmund Stoiber van de CSU toenemen naarmate het conflict voortwoekert.

Op het eerste gezicht lijkt dat aangenaam voor bondskanselier Schröder. Op weg naar de verkiezingen van 2002 heeft hij weinig te duchten. Maar op het tweede gezicht is dat minder prettig. Duitsland heeft behoefte aan een serieus alternatief in de oppositie. Niemand heeft er belang bij dat de CDU verder wegzakt dan de SPD tijdens de regering van Helmut Kohl.