Afwezige Jeroen Brouwers wint AKO-prijs

Jeroen Brouwers won afgelopen zaterdag de AKO-literatuurprijs 2001. Brouwers wilde de uitreiking niet bijwonen, maar was wel verguld met het prijzengeld, ruim 110 duizend gulden.

,,Ik dank u hartelijk voor dit bedrag. Het is aan mij zeer besteed'', meldde Jeroen Brouwers (61) zaterdagavond telefonisch vanuit zijn woonplaats Brussel. De auteur had op televisie gezien hoe zijn vuistdikke roman Geheime kamers door de jury van de AKO-prijs werd uitgeroepen tot het beste boek van het afgelopen jaar. Juryvoorzitter en oud-burgemeester van Amsterdam Schelto Patijn roemde het boek, gekozen uit 241 inzendingen, om zijn passie en meesterschap. ,,Het klinkt als een symfonie en is gebouwd als een kathedraal.'' De uitgever van Brouwers, Emile Brugman, nam de prijs voor zijn auteur in ontvangst. Brugman, wiens Atlas-fonds tien jaar bestaat, was euforisch: ,,Wat een weken. Drie Atlas-auteurs, V.S. Naipaul, Peter Carey en Jeroen Brouwers, winnen respectievelijk de Nobelprijs, de Booker Prize en de AKO-prijs.''

Dat Brouwers de rechtstreekse Vara-uitzending vanuit De Rode Hoed niet bijwoonde, kwam geenszins als een verrassing. Bij de uitreiking van de Gouden Uil, een Vlaamse literatuurprijs, kondigde Brouwers dit voorjaar al aan dat hij televisieuitzendingen rond literatuurprijzen niet langer zou bijwonen, omdat hij ze `circussen van ijdelheid' vond. In Vrij Nederland schreef hij: ,,Je wordt daar als poppenkastpoppen neergezet. Alsof schrijvers gladiatoren zijn die het tegen elkaar moeten opnemen, waarbij er aan het einde winnaars en verliezers zijn.'' En Brouwers was niet de enige die paste. Vorig jaar bleef Arnon Grunberg weg, dit jaar ook nog Willem G. van Maanen (Een huis van lief en leed). Vier van de zes gladiatoren kwamen wel opdagen: Harry Mulisch (Siegfried), Geerten Meijsing (Dood meisje), Gerrit Krol (De vitalist) en de Belg Stefan Hertmans (Als op de eerste dag).

De laatste keer dat Sonja Barend de AKO-prijs presenteerde was in 1996, vanuit de Beurs van Berlage. Die uitzending werd verstoord door een bommelding, waardoor winnaar Frits van Oostrom zijn prijs op het Damrak in ontvangst moest nemen. Twee jaar eerder, in 1994, ontstond er ook commotie rond de uitzending. Toen mocht het publiek, en niet de jury, de winnaar kiezen uit zes genomineerde boeken. De wijze waarop dit gebeurde, door het ophouden van bordjes met rapportcijfers, werd door velen verworpen. Ook dit jaar bevatte de uitzending gênante situaties. In het bijzijn van de vier aanwezige auteurs bespraken `literatuurkenners' Martin Ros, Renate Dorrestein, Hedy d'Ancona en Kees van Kooten in een kleine drie kwartier de genomineerde boeken. Het geheel had een parodie op het VPRO-programma Zeeman met boeken kunnen zijn, met als verschil dat sommige besproken auteurs zelf in het publiek zaten.

Van Kooten gaf meteen aan dat hij geen van de boeken had gelezen. Hij vond het lezen van een shortlist van Nederlandse romans een ,,belediging van echt grote auteurs, zoals Philip Roth of John Updike''. Net als Van Kooten had d'Ancona weinig te melden over de zes boeken. Ros en Dorrestein daarentegen des te meer, en dat ging er soms pittig aan toe. Dood meisje van Geerten Meijsing was `te docerend', vond Dorrestein. En bij iedere negatieve opmerking die ze over het boek maakte, kroop een cameraman dichter naar Meijsing toe. ,,Ik voel me vernederd en ik ben vreselijk boos'', zei Meijsing op de afterparty in Hotel Pulitzer. Jurylid en VN-redacteur Jeroen Vullings vroeg zich af ``waarom de praatjes van Dorrestein niet werden weersproken?''

Later op de avond stapte de echtgenote van Gerrit Krol kordaat op Emile Brugman af en riep: ,,Brouwers heeft er geen flikker voor gedaan, maar hij krijgt die prijs wel. Ik vind dat niet elegant! U had hem hier naartoe moeten halen.'' Brugman keek haar met toegeknepen ogen aan en zei: ,,U overschat de invloed van een uitgever op zijn auteurs.''

Voorzitter Ben Schoemakers van de Stichting AKO-literatuurprijs vindt het wegblijven van twee auteurs, waaronder de winnaar, ,,jammer, maar niet dramatisch.'' De stichting wil de bezwaren van auteurs wegnemen, maar Schoemakers benadrukt dat een auteur ook zelf kiest voor deelname. ,,Ook het competitieve element, en aanwezig zijn bij de uitzending, hoort daarbij.'' Schoemakers is van plan om de reglementen van de prijs iets aan te scherpen, zodat deelname aan de uitzending minder vrijblijvend wordt. ,,Maar het mag nooit zo zijn dat een auteur zijn boek niet instuurt omdat hij niet op televisie wil komen.''