Vrijmetselaars 2

Het is mooi dat Ton van de Sande, bijzonder hoogleraar 'Vrijmetselaar als geestesstroming en sociaal-cultureel verschijnsel' in Leiden, stelling neemt tegen het romantische 'hineininterpretieren' over het ontstaan van de vrijmetselarij, zoals Rietje van Vliet schrijft in het artikel 'Nieuw clubje te Londen' (W&O, 6 oktober). Het is alleen jammer dat hij zelf ogenblikkelijk weer een andere mythe over de vrijmetselarij opdist.

Het is geen toeval dat St Paul's Cathedral in Londen in hetzelfde jaar werd voltooid als de vrijmetselarij werd opgericht, beweert Van de Sande. In de door Christopher Wren ontworpen kathedraal zag Jean Desaguliers, die een sleutelrol speelde in het ontstaan van de vrijmetselarij, de ideeën van Isaac Newton over harmonie gematerialiseerd, vertelt Van de Sande aan Van Vliet. “Wren had de opdracht gekregen de afgebrande kathedraal in oude, gotische stijl te herbouwen, maar dat weigerde hij”, zegt hij. “Uiteindelijk nam hij de opdracht aan onder voorwaarde dat hij tijdens de bouw nog wijzigingen zou mogen aanbrengen. Jarenlang wisten de opdrachtgevers niet waar hij mee bezig was. Door de opstelling van de steigers was immers niet te zien dat de nieuwe St Paul's een classicistische vorm kreeg.”

Helaas is er van dit verhaal over de bouw van St Paul's Cathedral weinig waar. Al in 1668, twee jaar na de brand, kreeg Wren opdracht tot de herbouw van de St Paul's. Zijn eerste ontwerp was, geheel overeenkomstig de heersende bouwmode, een classicistisch ontwerp: geen opdrachtgever zou het in de tweede helft van de 17de eeuw in Engeland in zijn hoofd halen een opdracht tot een ouderwets gotisch gebouw te geven.

Wren heeft nog veel veranderd aan zijn ontwerp. Het was in de 17de eeuw niet uitzonderlijk (en nog steeds niet) om tijdens de bouw allerlei veranderingen aan te brengen in het ontwerp. Maar de essentie van het ontwerp, een classicistische koepelkerk, bleef onveranderd en er was niets geheims aan.

Toende kathedraal bijna was voltooid, kreeg Wren ruzie met de opdrachtgevers over de bouw van een balustrade. Verbitterd schreef hij toen in een brief: 'Persons with little skill in architecture did expect, I believe, to see something they had been used to in Gothic structures: and ladies think nothing well without an edging.” Vermoedelijk is deze opmerking de bron van Van de Sande's verhaal over de wens tot herbouw van de kathedraal in gotische stijl.