STUDENT OP KANTOOR

Duaal onderwijs, een mengeling van studeren en werken. De meeste studenten laten het finaal afweten. Zo niet Marc van Rijswijk, advocaat in spe.

Herfstvakantie. Een feest van luiheid voor scholieren en studenten. Niet voor Marc van Rijswijk (24). Van Rijswijk is rechtenstudent aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, maar daar is hij niet vaak te vinden. Hij werkt op kantoor. Vier dagen per week. Van negen tot ruim na zessen. Ook in de vakanties.

Van Rijswijk volgt duaal onderwijs, een combinatie van werken en leren. Duale trajecten beginnen in de tweede helft van een studie, vaak in het derde studiejaar. Studenten volgen speciaal, praktijkgericht onderwijs en doen daarnaast ervaring op als werknemer. Werkgever, opleiding en student sluiten een leer-arbeidovereenkomst waarin bepalingen staan over de begeleiding van de student, de prestaties die de student moet leveren en het salaris dat hij of zij ontvangt. De meeste duale studenten werken twee keer een half jaar.

Van Rijswijk werkt bij advocatenkantoor Van Doorne in Amsterdam-Zuid. Lawyers in business staat er in grote letters boven de ingang. Van Rijswijk houdt zich aan de heersende kledingcode: donkergrijs pak en een gestreepte stropdas. Zijn specialisme: bank- en effectenrecht. Van Rijswijk werkt, hij is nadrukkelijk geen stagiaire. ``Bij een stage snuffel je een beetje aan het kantoorleven. Ik draai mee met dit kantoor. Help bijvoorbeeld bij het opstellen van een dagvaarding. Ik merk ook dat er steeds meer met mijn adviezen wordt gedaan.''

Door de week blijft de stropdas één dag af. Die dag reist Van Rijswijk naar Nijmegen om colleges te volgen aan de Nijmegen Law School, zoals het duale traject bij rechten heet. Het traject duurt anderhalf jaar en maakt de rechtenstudie een half jaar langer dan normaal.

De meeste van zijn collega's bij Van Doorne hebben gestudeerd in een tijd dat duaal onderwijs niet bestond. Maar advocate Annemieke Hendrikse had er zeker voor gekozen als ze de mogelijkheid had gehad. ``Je haalt volgens mij op die manier meer uit je studie. De stof gaat meer leven en doordat je meer weet over de praktijk, kun je gerichter vragen stellen aan docenten.''

Duaal onderwijs heeft van meet af aan uitgesproken voor- en tegenstanders gehad. Criticus van het eerste uur is de Amsterdamse socioloog Cees Schuyt. Toen de eerste duale trajecten halverwege de jaren negentig op de universiteit verschenen, sneerde hij in een toespraak: ``Het argument van de voorstanders is dat je door te werken dingen leert die je aan de universiteit niet leert en dat het dus een goede aanvulling geeft op de universitaire scholing. Mijn antwoord hierop luidt: daar is de universiteit juist voor opgericht, dat je dingen leert die je elders niet leert.''

Het ministerie van Onderwijs vindt het een groot goed dat duaal onderwijs de overgang van studie naar arbeidsmarkt versoepelt. Bedrijven zijn ook blij met de combinatie van leren en werken, omdat ze zo hun toekomstige werknemers vroeg in de kraag kunnen vatten. De onderwijsinstellingen hopen op hun beurt met het werkend leren meer studenten te trekken.

Marc van Rijswijk wilde in de eindfase van zijn rechtenstudie meer doen dan `een paar vakken volgen en een scriptie schrijven'. ``Bij de duale variant ligt de lat een stuk hoger. Je krijgt meer stof in een kortere tijd te verwerken. En er wordt dieper op de stof ingegaan.'' Dat de Nijmegen Law School juristen van grote kantoren laat doceren, vindt hij een pré. Verder maakt het duale traject het makkelijker om bij grote kantoren binnen te komen. De Nijmegen Law School stuurt duale studenten ook naar het buitenland om werkervaring op te doen. Zo heeft Van Rijswijk een maand doorgebracht op de Londense vestiging van Van Doorne. ``Gewone studenten kunnen daar in beginsel niet binnenkomen, duale studenten wel.''

Zoals Van Rijswijk zijn er niet veel. Terwijl de meeste betrokkenen duaal onderwijs omarmen, doet één partij dat niet. De student. Vooral universitaire studenten laten het hopeloos afweten. Volgens cijfers van de Informatie Beheer Groep hebben zich dit studiejaar in totaal vijfentwintig studenten aangemeld. Voor twintig duale studies.

De hoogconjunctuur werkt niet in het voordeel van de duale opleidingen. Studenten zien het nut er niet van in om al tijdens hun studie werkervaring op te doen. Een baan krijgen ze toch wel. Maar er is ook een groeiende groep studenten die al praktijkervaring heeft. Veel universitaire studenten hebben al een hbo-diploma en werkervaring als ze op de universiteit komen. En dan is er nog een groep die z'n studentenleven niet op het spel wil zetten. Die opziet tegen de strakke tijdsplanning van duale studies en liever zelf zijn tijd indeelt zolang dat nog kan.

Er is wel wat aan te merken op de mentaliteit van sommige studenten, vindt Van Rijswijk. ``Veel studenten studeren heel marginaal. Ze willen hun meestertitel halen zonder er veel voor te hoeven doen. Ik vind dat vreemd.''

Lunchtijd. Twee rijen juristen van Van Doorne zitten in een wit lokaal aan een lange tafel te eten. Aan het hoofd van de tafel houdt een vrouwelijke medewerker een lang verhaal waarin woorden vallen als `meerderheidsaandeelhouder' en `concentratie'. Dit heet een werklunch bij Van Doorne. Van Rijswijk zit aan de andere kant van de tafel, naast een partner van Van Doorne. Af en toe knikt hij bevestigend. Van Rijswijk weet waar de spreekster het over heeft. ``Dat ging over een vak dat ik op dit moment volg'', zegt hij als de lunch voorbij is en de advocaten teruglopen naar hun kamers. ``Dat is nou precies de meerwaarde van het onderwijsprogramma van de lawschool. Het is toegespitst op de praktijk. Als ik een gewone student-stagiaire was geweest, had ik er vast veel minder van begrepen.''

Je moet er wel wat voor over hebben om mee te maken wat Van Rijswijk meemaakt. ``Het is noodzakelijk dat je je nevenactiviteiten zoveel mogelijk beperkt. Met mijn werk voor de rechtswinkel ben ik gestopt. En ik ben minder actief in het verenigingsleven.'' Sinds hij in Amsterdam werkt, staat zijn studentenleven op een laag pitje. Zijn schaarse vrije tijd gaat op aan zijn afstudeerproject. ``Al m'n vrienden zitten in Nijmegen, dat scheelt natuurlijk ook. Maar als je volledige dagen maakt, ga je niet elke avond in het café zitten. Het is echt een ander leven. Wat dat betreft heb ik niet meer het gevoel dat ik student ben. Ik ben even student-af.''